De geschiedenis van Denemarken

Inhoudsopgave

v Jaartallentabel: een overzicht van de geschiedenis van Denemarken aan de hand van de koningen van Denemarken met per vorst een korte samenvatting van de belangrijkste gebeurtenissen tijdens zijn of haar regeringsperiode

v Vorstennamen: in de onderstaande tabel worden de vorsten aangeduid met hun naam in het Deens; in het Nederlands kennen wij de vorsten vaak onder een andere naam; de vertaling van de vorstelijke voor- en bijnamen ziet u onder het kopje Vorstennamen

v Externe links

Jaartallentabel

Jaartallen	Vorst	" - ^	Huis	Bijzonderheden
ca. 935 - 940	Koning Gorm den Gamle	" 908/918 - ^ 958	Skiolding	Hij overmeesterde, uit Jutland oprukkend, een Zweeds Vikingenrijk; hij was gehuwd met Thyra
ca. 945 - 985	Koning Harald I Blåtand	" ca. 910 - ^ 985	Skiolding	Zoon van Gorm; hij bracht de eenheid tot stand en bekeerde zich tot het Christendom; hij liet zich na 960 dopen en werd na zijn nederlaag tegen de keizer (974) en de erkenning van diens oppergezag door zijn zoon Sven verdreven
ca. 985 - 1014	Koning Svend I Tsvegkæg	" ca. 986 - ^ 1014	Skiolding	Hij was tevens koning van Engeland
1014-1018	Koning Harald II	" ? - ^ 1018	Skiolding	Zoon van Svend I
1018-1035	Koning Knud I den Store	" 995 - ^ 1035	Skiolding	Ook Knoet of Knut; broer van Harald II; hij was tevens koning Knud van Noorwegen (1029-1030) en koning van Engeland (1016-1035), na de verovering door hemzelf en zijn vader Svend I; na zijn dood gingen Engeland en Noorwegen spoedig voor de Denen verloren; hij codificeerde de wetten in Engeland
1035-1042	Koning Hardeknud	" 1020 - ^ 1042	Skiolding	Zoon van Knud I; zijn halfbroer Harald Harefod werd koning van Engeland tot 1040
1042-1047	Koning Magnus den Gode	" 1024 - ^ 1047	Skiolding	Hij was tevens koning van Noorwegen (1035-1047)
1047-1074	Koning Svend II Estridsen	" 1020 - ^ 28.04.1074	Skiolding	Zoon van Jarl Ulf (^ 1026, vermoord) en Estrid Svendsdatter; hij was achtereenvolgens gehuwd met Gunhild Svendsdatter en Gyda; zijn zoon Knud II werd geboren uit zijn verhouding met Thora Thorbergsdotter; zijn zonen Oluf I, Erik I en Niels werden uit andere verhoudingen geboren; hij maakte een einde aan de Noorse overheersing
1074-1080	Koning Harald III Hen	" ca. 1041 - ^ 17.04.1080	Skiolding	Zoon van Svend II
1080-1086	Koning Knud II den Hellige	" ca. 1040 - ^ 1086	Skiolding	Zoon van Svend II; hij huwde in 1082 met Adelheid van Vlaanderen (" 1050 - ^ 1115, dochter van graaf Robert I van Vlaanderen), uit welk huwelijk onder meer werd geboren graaf Karel van Vlaanderen; hij probeerde de macht van de koning te vergroten; hij begunstigde de geestelijkheid en stelde strenge kerkelijke wetten in; hij werd gestenigd bij een volksopstand; hij werd heilig verklaard in 1101 en is patroonheilige van Denemarken
1086-1095	Koning Oluf I of Oluf III Hunger	" 1050 - ^ 18.08.1095	Skiolding	Zoon van Svend II; hij huwde met prinses Ingegerd van Noorwegen (" ca. 1060, dochter van koning Harald III van Noorwegen), uit welk huwelijk geen kinderen werden geboren
1095-1103	Koning Erik I Ejegod	" 1070 - ^ 1103	Skiolding	Zoon van Svend II; hij huwde met Boedil Thurgotsdatter; hij maakte in 1098 een pelgrimstocht naar Rome en in 1102, als eerste Europese vorst, een andere naar het Heilige Land; tijdens die tocht overleed hij op Cyprus; door zijn toedoen werd Lund een zelfstandig aartsbisdom
1103-1134	Koning Niels	" 1070 - ^ 25.06.1134	Skiolding	Zoon van Svend II; hij huwde in 1105 prinses Margrethe van Zweden (" 1080 - ^ 1130), uit welk huwelijk koning Magnus van Zweden werd geboren, en vervolgens huwde hij Ulfhild Finson (" ca. 1120), uit welk huwelijk geen kinderen werden geboren; hij werd vermoord
1134-1137	Koning Erik II Emune	" ? - ^ 18.07.1137	Skiolding	Zoon van Erik I; hij huwde met Malmride van Kiev (" ca. 1110); zijn regering stond in het teken van strijd tussen koning en Kerk over de omvang van de koninklijke macht
1137-1146	Koning Erik III Lam	" 1125 - ^ 1146	Haakonsen	Zoon van Haakon van Jutland en Ragnild van Denemarken; hij huwde in 1144 Luitgarde van Staden (" ? - ^ 30.01.1152), uit welk huwelijk geen kinderen werden geboren; hij ging na zijn troonsafstand in een klooster
Ca. 1140-1143	Koning Oluf II	" ? - ^ ?	Skiolding	-
1146-1157	Koning Svend III	" 1132 - ^ 1157	Skiolding	Zoon van Erik II; hij huwde rond 1152 Adelaide van Misnia (" 1135) , uit welk huwelijk geen kinderen werden geboren
1146-1157	Koning Knud III of Knud V	" 1130 - ^ 1157	Skiolding	Zoon van koning Magnus van Zweden en Rixa van Polen; hij huwde in 1156 een Zweedse prinses (" ca. 1130) , uit welk huwelijk geen kinderen werden geboren
1157-1182	Koning Valdemar I den Store	" 14.01.1131 - ^ 12.05.1182	Skiolding	Zoon van Knud Lavand en Ingeborg van Kiev; hij huwde in 1154 Sofia Valdimirovna van Novgorod (" 1140 - ^ 1198); na een periode van verzwakking door binnenlandse twisten bevestigde hij stevig zijn koninklijk gezag in de provincies, ondernam hij samen met Hendrik de Leeuw expedities tegen de Wenden en bezette hij in Rügen (1168)
1182-1202	Koning Knud IV of Knud VI den Sjette	" 1163 - ^ 1202	Skiolding	Zoon van Valdemar I; hij huwde in 1177 Gertrud van Saksen (" 1155 - ^ 1197), uit welk huwelijk geen kinderen werden geboren; hij veroverde Pommern (1184)
1202-1241	Koning Valdemar II Sejr	" 21.06.1170 - ^ 28.03.1241	Skiolding	Zoon van Valdemar I; hij huwde in 1205 Margrethe van Bohemen (" 1170), in 1213 prinses Berengária van Portugal (" 1194 - ^ 1221, dochter van koning Sancho I van Portugal), met Rixa van Beieren (" 1172) en met Helena Guttorsdotter (" 1170); hij had reeds tijdens de regering van zijn broer Lübeck en Hamburg veroverd (1201) en voegde daar als koning nog Lauenburg, Noorwegen, Pommerellen en zelfs Estland en Koerland aan toe, maar moest later alles, behalve Rügen en Estland, weer aan de verbonden Noord-Duitse vorsten afstaan (1229)
1241-1250	Koning Erik IV Plovpenning	" 1216 - ^ 1250	Skiolding	Zoon van Valdemar II en Berengária; hij huwde in 1239 Jutta van Saksen (" 1216 - ^ 1250); hij dankt zijn bijnaam aan een belasting gebaseerd op het aantal ploegen, geheven ten behoeve van een kruistocht tegen de heidense Esten
1250-1252	Koning Abel	" 1218 - ^ 29.06.1252	Skiolding	Zoon van Valdemar II en Berengária; hij huwde in 1237 Mathilde van Holstein (" 1225 - ^ 1287)
1252-1259	Koning Christoffer I	" 1219 - ^ 29.05.1259	Skiolding	Zoon van Valdemar II en Berengária; hij huwde in 1248 Margrethe van Kassuben; zijn regering werd gekenmerkt door strijd met de adel en de geestelijkheid; met de adel kwam hij onder meer in conflict toen hij zijn broer opvolgde en diens zoon opzij zette; met de geestelijkheid vanwege de verkiezing van de aartsbisschop van Lund, Jakob Erlandsson; de gevangenneming van de aartsbisschop leidde tot ingrijpen van de paus
1259-1286	Koning Erik V Glipping	" 1249 - ^ 22.11.1286	Skiolding	Zoon van Christoffer I; hij huwde in 1273 Inez van Brandenburg-Stendal (" 1257 - ^ 01.10.1304); hij streed met geestelijkheid en adel; hij moest in 1282 de Deense Magna Charta (haandfaestning) ondertekenen, waarin werd voorzien in de jaarlijkse bijeenroeping van de aristocratische Danehof en de macht van de koning en de ‘landstingen’ werd beperkt
1286-1319	Koning Erik VI Menved	" 1274 - ^ 1319	Skiolding	Zoon van Erik V; hij huwde in 1296 prinses Ingeborg van Zweden (" 1280 - ^ 1319, dochter van koning Magnus I van Zweden), uit welk huwelijk geen kinderen werden geboren; hij had een conflict met de Kerk; hij moest de afzwering van het interdict door paus Bonifatius VIII afsmeken; hij voerde oorlogen met Noorwegen, Zweden en de Hanze; tijdens zijn regering begon het verval van Denemarken
1320-1326	Koning Christoffer II	" 29.09.1276 - ^ 02.08.1332	Skiolding	Zoon van Erik V; hij huwde in 1310 Eufemia van Pommern (" 1295 - ^ 1330); toen hij zijn broer Erik VI opvolgde had hij een ‘handvest’ moeten ondertekenen met daarin grote concessies aan adel en geestelijkheid; wegens schending van dit handvest werd hij door de adel, onder leiding van Gerhard von Holstein, tot tweemaal toe afgezet
1326-1330	Koning Valdemar III	" 1314 - ^ 1364	Schlesvig	Zoon van hertog Erik II van Schlesvig en Adelheid van Holstein; hij regeerde onder regentschap van de graaf van Holstein
1330-1332	Koning Christoffer II	" 29.09.1276 - ^ 02.08.1332	Skiolding	[Zie hiervoor]
1340-1375	Koning Valdemar IV Atterdag	" 1320 - ^ 1375	Skiolding	Zoon van Christoffer II; hij huwde in 1340 Hedvige van Schlegvig (" 1320 - ^ 1374); hij herstelde de koninklijke macht weer enigszins; hij veroverde Schonen, Öland en Gotland op Zweden, maar kwam daardoor in oorlog met de Hanze (1361–1370), die zich door de verovering van Kopenhagen en de daaropvolgende Vrede van Stralsund (1370) een grote invloed, zelfs op het binnenlands bestuur, verzekerde
1376-1387	Koning Oluf III	" 1370 - ^ 1387	Folkungaätten	Kleinzoon van Valdemar IV, zoon van koning Håkon VI van Noorwegen en Margrethe I; hij was tevens koning Olav IV van Noorwegen
1387-1397	Koningin Margrethe I	" 1353 - ^ 1412	Skiolding	Dochter van Valdemar IV; zij huwde in 1363 koning Håkon VI van Noorwegen en aanvaardde na diens dood en die van hun zoon Olaf de regering in Denemarken en Noorwegen (als koningin Margrete van Noorwegen, 1387-1412); zij intervenieerde in een Zweedse opstand door haar overwinning bij Falköping (1389); in de Unie van Kalmar (1397) werd de personele unie van de drie landen onder haar en haar troonopvolger Erik bevestigd (zij werd koningin Margareta van Zweden (1389-1412)), maar het gemeenschappelijk bestuur werd tot een gezamenlijke, vooral tégen de Hanze gerichte, buitenlandse politiek beperkt
1397-1439	Koning Erik VII af Pommern	" 1382 - ^ 1459	Pommern	Neef van Margrethe I, zoon van hertog Vartislav III van Pommern-Stolp en Maria van Mecklenburg-Schwerin; hij huwde in 1406 prinses Filipa van Engeland (" 1394 - ^ 1430, dochter van koning Hendrik IV van Engeland), uit welk huwelijk geen kinderen werden geboren; hij was tevens koning Erik VIII van Zweden en koning Erik III van Noorwegen; hij stelde in 1428 de Sont-tol in en sloeg aanvankelijk de hierop volgende aanvallen der Hanze met succes af, maar verloor in 1432 het reeds sedert 1386 aan de graven van Holstein in erfleen gegeven Sleeswijk en moest bij de Vrede van Vordingborg (1435) de Hanze-privileges bevestigen; na een Zweedse volksopstand (1434) onder leiding van Engelbrechtsson werd hem eerst door de Deense, daarna door de Zweedse en Noorse Rijksraad de gehoorzaamheid opgezegd; in 1439 werd hij in Zweden en Denemarken afgezet, in 1442 ook in Noorwegen
1440-1448	Koning Christoffer III af Bayern	" 26.02.1416 - ^ 05.01.1448	Wittelsbach	Neef van Erik VII, zoon van graaf Johan van Neumarkt und Neuburg en Catharina van Pommern-Stolp; hij huwde in 1445 Dorothea van Brandenburg (" 1422), uit welk huwelijk geen kinderen werden geboren; hij was koning van Denemarken sinds de afzetting van zijn oom Erik VII in 1439; hij was tevens koning Kristoffer III van Zweden (sinds 1441) en koning Christoffer van Noorwegen (sinds 1442); zijn regering stond in het teken van de achteruitgang van de koninklijke macht ten gevolge van de opkomst van de Rijksraden in Denemarken en Zweden en de grote bloei van de Hanze; bekend is de ‘Kristofers Landslag’ (1442), een hervorming van de ‘Landswet’ in Zweden door Magnus Eriksson; bij zijn overlijden werd een afstammeling in de vrouwelijke linie van Erik V, graaf Christian I van Oldenburg tot koning gekozen
1448-1481	Koning Christian I	" 1425 - ^ 21.05.1481	Oldenburgse Huis	Stichter van de Oldenburgse dynastie; zoon van graaf Dietrich van Oldenburg en Hedvige van Holstein; hij huwde in 1449 Dorothea van Brandenburg (" 1422), weduwe van Christoffer III; in 1450 werd hij gekozen tot koning Christian I van Noorwegen, terwijl hij van 1457 tot 1464 koning Kristian I van Zweden was; na de dood van zijn moeders broer Adolf VIII in 1460 werd hij tevens hertog van Sleeswijk en graaf van Holstein; bij zijn opvolging werd bepaald dat beide landen eeuwig ongedeeld zouden blijven (Holstein werd in 1479 hertogdom); in 1471 deed hij een laatste poging de soevereiniteit over Zweden te herwinnen, maar hij werd verslagen bij Brunkeberg door Zweedse troepen onder leiding van Sven Sture (regent van Zweden); na toestemming van de paus stichtte hij in 1479 de universiteit van Kopenhagen
1481-1513	Koning Johan II of Hans	" 08.07.1455 - ^ 20.03.1513	Oldenburgse Huis	Zoon van Christian I; hij huwde in 1478 prinses Christina van Saksen (" 25.12.1461 - ^ 08.12.1521)
1513-1523	Koning Christian II	" 02.07.1481 - ^ 25.01.1552	Oldenburgse Huis	Zoon van Johan II; hij huwde 12.08.1515 Isabella van Spanje (" 18.07.1501 - ^ 19.01.1525; dochter van koning Filips I van Spanje en koningin Johanna van Spanje); hij was tevens koning Kristian II van Zweden; in 1513 werd hij door de Rijksraden tot koning gekozen van Denemarken, Noorwegen en Zweden, doch slechts met nominale bevoegdheden; zijn regeringsbeleid was voortdurend gericht op het uitbreiden van die bevoegdheden; zijn bijzit, de Hollandse Dyveke (‘Duifje’, ^ 21.09.1517), en in het bijzonder ook dier moeder Sigbrit Willems hadden op dit beleid veel invloed, zelfs na zijn huwelijk; zijn poging de macht van adel en geestelijkheid en de Noord-Duitse Hanze te breken waren echter gedoemd te mislukken: het Stockholmse bloedbad (1520, moord op een aantal vooraanstaanden) kostte hem de Zweedse kroon, zijn handelspolitiek leidde tot Oorlog met de Hanze (1522), terwijl een opstand van adel en geestelijkheid hem dwong Denemarken te verlaten (1523); na een verblijf in de Nederlanden waagde hij, met steun van zijn zwager keizer Karel V van Duitsland, een poging de kroon te herwinnen; hierbij werd hij door zijn oom graaf Frederik I van Sleeswijk-Holstein gevangengenomen; de rest van zijn leven sleet hij in gevangenschap in Deense kastelen
1523-1533	Koning Frederik I	" 03.09.1471 - ^ 10.04.1533	Oldenburgse Huis	Zoon van Christian I; hij huwde in 1502 prinses Anna van Brandenburg (" 27.08.1487 - ^ 03.05.1514) en in 1518 Sofia van Pommeren (" 1498 - ^ 1568); hij was tevens koning Frederik I van Noorwegen; hij voerde een pro-lutheraanse politiek; zijn dood was aanleiding tot een burgeroorlog (1533-1536)
1534-1559	Koning Christian III	" 12.08.1503 - ^ 01.01.1559	Oldenburgse Huis	Zoon van Frederik I en Anna; hij huwde 29.10.1525 Dorothea Saksen-Lauenburg-Ratzeburg; hij was tevens koning Christian III van Noorwegen; na de dood van zijn vader werd hij wel ingehuldigd in Sleeswijk-Holstein (als hertog), maar pas in 1536 kon hij zijn erkenning als koning afdwingen; de grotendeels katholieke Rijksraad had namelijk geweigerd hem, als lutheraan, tot koning te kiezen; bovendien was in Denemarken een burgeroorlog uitgebroken (op instigatie van Kopenhagen); spoedig na de capitulatie van Kopenhagen (1536) riep hij de Rijksdag van Kopenhagen bijeen; door een besluit van alle vier de standen van de Rijksdag werd het lutheranisme met behoud van de bisschoppelijke hiërarchie staatsgodsdienst; de koning werd het hoofd van de landskerk en kwam in het bezit van de kerkelijke goederen; het jaar daarop hervormde hij met zijn kanselier het staatsbestuur; hij stelde de Sont open voor de Nederlandse scheepvaart ter wille van een goede verstandhouding met keizer Karel V van Duitsland, de zwager van de afgezette Christian II; een poging om deze laatste te bevrijden onder leiding van Lübeck (Wullenwever) en graaf Christoffel van Oldenburg, de zogenaamde Gravenfejde (1534), werd met de hulp van de Deense en Sleeswijk-Holsteinse adel, Zweden en de keizer verijdeld; toen deze laatste echter toch voor zijn zusters kinderen aanspraak maakte op de Deense troon, sloot Christian III de Sont opnieuw, maar moest die bij de Vrede van Spiers (1544) heropenen, waartegenover de keizer afzag van zijn aanspraken; na de Hanze beheersten nu de Nederlandse kooplieden de handel en economie; op buitenlands gebied verbond hij zich met de protestantse Duitse vorsten tegen de keizer
1559-1588	Koning Frederik II	" 01.07.1534 - ^ 04.04.1588	Oldenburgse Huis	Zoon van Christian III; hij huwde 20.07.1572 hertogin Sofia van Mecklenburg-Güstrow (" 04.09.1557 - ^ 04.10.1631); hij was tevens koning Frederik II van Noorwegen; een poging om de Unie van Kalmar (1397) te herstellen leidde tot oorlog met Zweden (de Drie-Kronenoorlog (1563–1570)) en eindigde in een handhaving van de status quo; hij bevorderde handel, kunsten en wetenschap
1588-1648	Koning Christian IV	" 12.04.1577 - ^ 28.02.1648	Oldenburgse Huis	Zoon van Frederik II; hij huwde 27.11.1597 prinses Anna Catharina van Brandenburg (" 26.06.1575 - ^ 29.03.1612) en in 1615 Christina Munck (" 06.07.1598 - ^ 19.04.1658); hij was tevens koning Christian IV van Noorwegen; hij wilde de geprivilegieerde standen dwingen hun bevoorrechte positie op te geven, maar miste de politieke bekwaamheid om dit daadwerkelijk uit te voeren; hij nam deel aan de Dertigjarige Oorlog aan de zijde der protestanten en vocht zonder succes tegen de Zweden (1611–1613 (de Kalmaroorlog) en 1643-1645)
1648-1670	Koning Frederik III	" 18.03.1609 - ^ 09.02.1670	Oldenburgse Huis	Zoon van Christian IV en Anna Catharina; hij huwde 01.10.1643 hertogin Sofia Amalia van Brunswick-Lüneburg (" 24.03.1628 - ^ 20.02.1685); hij was tevens koning Frederik III van Noorwegen; hij voerde Oorlog met Zweden, waarbij zijn hoofdstad werd belegd (1658–1659); bij de Vrede van Kopenhagen (1660) met koning Karel X Gustaaf van Zweden kwamen de uiteindelijke verliezen op Schonen en de drie andere kustlandschappen van de (vanouds Deense) zuidwesthoek van Zweden, Jämtland en Härjedalen in Midden-Zweden en de Oostzee-eilanden Gotland en Ösel (door steun van de Republiek bleven de verliezen beperkt); in deze strijd had de adel door corruptie, landverraad en gebrek aan offervaardigheid zijn prestige verloren; de burgerij van Kopenhagen ontving om haar dappere houding tijdens het beleg aanzienlijke voorrechten en verleende hem op haar beurt samen met de geestelijkheid in 1660 onbeperkt gezag en erfelijkheid van het koningschap, ook in de vrouwelijke linie, neergelegd in de Lex regia van 1665; hij regeerde absolutistisch, steunde op de lagere standen en sloot de adel buiten
1670-1699	Koning Christian V	" 15.04.1646 - ^ 25.08.1699	Oldenburgse Huis	Zoon van Frederik III; hij huwde 25.06.1667 landgravin Charlotte Amalia van Hessen-Kassel (" 27.04.1650 - ^ 27.03.1714); hij was tevens koning Christian V van Noorwegen; hij versterkte de absolute heerschappij door het opnemen van Deense burgers en edelen uit Holstein in de staatsdienst met voorbijgaan van de hoge Deense adel
1699-1730	Koning Frederik IV	" 15.10.1671 - ^ 12.10.1730	Oldenburgse Huis	Zoon van Christian V; hij huwde 15.12.1695 hertog Louise van Mecklenburg-Güstrow (" 28.08.1667 - ^ 15.03.1721) en 04.04.1721 gravin Anna Sofia van Reventlov (" 16.04.1693 - ^ 07.01.1743); hij was tevens koning Frederik IV van Noorwegen; zijn regering stond in het teken van de Grote Noordse Oorlog (1700-1721); bij de Vrede van Frederiksborg (1720) werden de Sleeswijkse lenen van de Gottorpers verbeurd verklaard en door hem ingelijfd; de lijfeigenschap werd in 1702 afgeschaft
1730-1746	Koning Christian VI	" 10.12.1699 - ^ 06.08.1746	Oldenburgse Huis	Zoon van Frederik IV en Louise; hij huwde 07.08.1721 markgravin Sofia Magdalena van Brandenburg-Kulmbach (" 28.11.1700 - ^ 27.05.1770); hij was tevens koning Christian VI van Noorwegen; hij was schuw, nauwgezet, onaantrekkelijk en devoot van aard en daarom weinig geliefd bij het volk; onder zijn bewind werd de invloed van de Duitsers sterker; hij bevorderde het lager onderwijs; hij richtte liefdadigheidsinstellingen op, verbeterde de armenzorg en voerde kostbare bouwwerken uit, bijvoorbeeld de vernieuwing van het kasteel Christiansburg
1746-1766	Koning Frederik V	" 31.03.1723 - ^ 14.01.1766	Oldenburgse Huis	Zoon van Christian VI; hij huwde 11.12.1743 prinses Louise van Engeland (" 18.12.1724 - ^ 19.12.1751; dochter van koning George II van Engeland) en 26.06.1752 prinses Juliana Maria van Brunswick-Wolfenbüttel (" 04.09.1729 - ^ 10.10.1796); hij was tevens koning Frederik V van Noorwegen; hij voerde een neutrale politiek; tijdens zijn regering was er een bloeiperiode van handel en kunst
1766-1808	Koning Christian VII	" 29.01.1749 - ^ 12.03.1808	Oldenburgse Huis	Zoon van Frederik V en Louise; hij huwde 08.11.1766 prinses Caroline Mathilde van Engeland (" 22.07.1751 - ^ 10.05.1775; kleindochter van koning George II van Engeland); hij was tevens koning Christian VII van Noorwegen; hij was al vroeg geestesziek en daardoor onberekenbaar; aangezien de Lex Regia de instelling van een regentschap verbood, kon zijn lijfarts Johann Friedrich Graf von Struensee hoe langer hoe meer macht krijgen; na lange verwikkelingen verkreeg de koning in 1767 de Holsteinse gebieden van de Gottorpers, in ruil voor Oldenburg, dat bij het uitsterven van het grafelijk huis in 1667 aan Denemarken was toegevallen; zijn lijfarts regeerde vanaf 1770 als een verlicht despoot; in 1772 werd deze samen met zijn maîtresse, koningin Caroline, gevangengenomen en terechtgesteld; zijn opvolger, Ove Hoegh-Guldberg, werd in 1784 door kroonprins Frederik bij een staatsgreep afgezet; de aanval der Engelsen in 1801 en vooral het bombardement van Kopenhagen en de wegvoering van de volledige Deense vloot in 1807 maakten een eind aan neutraliteit en betrekkelijke welvaart; door de Deense trouw aan Napoleon, ook na 1813, kreeg de wel overgelopen Zweedse kroonprins Bernadotte de kans het vasteland van Noorwegen te bezetten
1808-1839	Koning Frederik VI	" 28.01.1768 - ^ 03.12.1839	Oldenburgse Huis	Zoon van Christian VII; hij huwde 31.07.1790 prinses Maria van Hessen-Kassel (" 28.10.1767 - ^ 03.12.1839); hij was tevens koning Frederik VI van Noorwegen (1808-1814); hij stond aan de kant van Napoleon I van Frankrijk en moest na diens val Noorwegen aan Zweden afstaan (bij de Vrede van Kiel (1814); Denemarken kreeg daarbij als gedeeltelijke compensatie Lauenburg); Helgoland moest het aan Engeland afstaan; tijdens zijn regering vond de stichting van vier Standenvergaderingen (1834) plaats; dit betekende het begin van het parlementaire leven
1839-1848	Koning Christian VIII	" 18.09.1786 - ^ 20.01.1848	Oldenburgse Huis	Zoon van prins Frederik (" 11.10.1753 - ^ 07.12.1805, die een zoon van Frederik V en dus een broer van Christian VII was); hij huwde 21.06.1806 hertogin Charlotte van Mecklenburg-Schwerin (" 04.12.1784 - ^ 13.07.1840) en 22.05.1815 prinses Carolina van Schlesvig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg (" 28.06.1796 - ^ 09.03.1881); hij was in 1814 tijdelijk koning van Noorwegen; hij zette zich in voor het behoud van Noorwegen voor Denemarken
1848-1863	Koning Frederik VII	" 06.10.1808 - ^ 15.11.1863	Oldenburgse Huis	Zoon van Christian VIII en Charlotte; hij huwde 01.11.1828 prinses Wilhelmina van Denemarken (" 18.01.1808 - ^ 30.05.1891; dochter van Frederik VI), 10.06.1841 hertogin Carolina van Mecklenburg-Strelitz (" 10.06.1821 - ^ 01.06.1876) en 07.08.1850 Luisa Cristina Rasmussen (" 21.04.1815 - ^ 06.03.1874); alle huwelijken bleven kinderloos; hij benoemde op verzoek van de hoofdstedelijke vroedschap een liberaal ministerie en liet verkiezingen uitschrijven voor een constituante; de op 05.06.1849 door hem bekrachtigde grondwet voorzag in een volgens algemeen kiesrecht direct gekozen Folketing en een volgens algemeen kiesrecht indirect uit de hoogstaangeslagenen gekozen Landsting, die beide de wetgevende macht met hem zouden delen; de onderdrukking van een volksopstand in Sleeswijk en Holstein door Deense troepen leidde tot interventie van de Duitse Bond in de Eerste Duits-Deense Oorlog (1848–1850); de grote mogendheden, op hun beurt tussenbeide gekomen, wezen op de Conferentie van Londen de kroon van Denemarken én Sleeswijk-Holstein toe aan het huis Sonderburg-Glücksburg
1863-1906	Koning Christian IX	" 08.04.1818 - ^ 29.01.1906	Glücksborgske kongehus	Zoon van hertog Wilhelm van Schlegvig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg (" 04.01.1785 - ^ 17.02.1831) en prinses Louise van Hessen-Kassel (" 28.09.1789 - ^ 13.03.1867); bij het zogenaamde Londense Protocol (1852) was hij tot troonopvolger benoemd, hoewel hij uit een jongere tak van het huis Oldenburg stamde; hij huwde 26.05.1842 prinses Louise van Hessen-Kassel (" 07.09.1817 - ^ 29.09.1898; dochter van prinses Charlotte van Denemarken); bij zijn troonsbestijging was hij gedwongen de November-grondwet te bekrachtigen, waarin Sleeswijk bij Denemarken ingelijfd werd; daardoor gold de grondwet ook voor Sleeswijk; opdringend Duits nationalisme in Sleeswijk en Holstein bracht hem in conflict met de Duitse Bond in 1864 (de Tweede Duits-Deense Oorlog), waarna Denemarken bij de Vrede van Wenen Lauenburg, Holstein en heel Sleeswijk aan Pruisen en Oostenrijk verloor; de jaren daarna werden gekenmerkt door de strijd tussen conservatieven en liberalen, die eindigde met de vorming van het eerste parlementaire kabinet in 1901; op grond van zijn familiebetrekkingen met andere Europese vorstenhuizen werd hij wel ‘de schoonvader van Europa’ genoemd; zijn dochter Alexandra huwde met koning Edward VII van Engeland; zijn zoon Vilhelm werd als George I met toestemming van Engeland gekozen tot koning van Griekenland; zijn dochter Dagmar huwde met tsaar Alexander III van Rusland
1906-1912	Koning Frederik VIII	" 03.06.1843 - ^ 14.05.1912	Glücksborgske kongehus	Zoon van Christian IX; hij huwde 28.07.1869 prinses Louise van Zweden (" 31.10.1851 - ^ 20.03.1926; dochter van koning Karel XV van Zweden); in 1905 had Noorwegen zich onder bijval van het Deense volk van Zweden losgemaakt; het riep zijn zoon Carl uit tot koning Haakon VII van Noorwegen; tijdens zijn regering werd het parlementaire stelsel in Denemarken verder uitgebouwd
1912-1947	Koning Christian X	" 26.09.1870 - ^ 20.04.1947	Glücksborgske kongehus	Zoon van Frederik VIII; hij huwde 26.04.1898 groothertogin Alexandrine van Mecklenburg-Schwerin (" 24.12.1879 - ^ 28.12.1952); nadat IJsland een afzonderlijk koninkrijk was geworden was hij tevens koning van IJsland (1918-1944); in 1920 werd met toestemming van de geallieerden het reeds in 1866 vastgelegde plebisciet in Noord- en Midden-Sleeswijk gehouden, waarna het eerste gebied aan Denemarken terugkwam; in 1924 kwamen met Stauning de sociaal-democraten aan het bewind; in 1933 kreeg het land het beste sociale verzekeringssysteem ter wereld; het leger werd in 1932 tot een grenswacht ingekrompen; de door Noorwegen aangevochten soevereiniteit over Groenland kon door een uitspraak van het Hof van Internationale Justitie worden gehandhaafd; Denemarken bood geen weerstand toen Duitse troepen op 09.04.1940 het land binnenvielen (waardoor het land betrokken werd bij de Tweede Wereldoorlog); de Duitsers handhaafden aanvankelijk het koningschap en de regering, maar lieten hun ambassadeur toezicht uitoefenen op het bestuur; geleidelijk werden de bemoeiingen ingrijpender, vooral nadat in 1942 het toezicht door de ambassadeur was vervangen door dat van de Reichsbevollmächtigter Werner Beck; het verzet onder de Deense bevolking werd sterker; na een algemene staking in 08.1943 kwam het tot een breuk: de regering trad af, waarna mede door het verzet van de koning geen nieuw kabinet werd gevormd; op 05.05.1945 werd het land bevrijd
1947-1972	Koning Frederik IX	" 11.03.1899 - ^ 14.01.1972	Glücksborgske kongehus	Zoon van Christian X; hij huwde 24.05.1935 prinses Ingrid van Zweden (" 28.03.1910 - ^ 07.11.2000; dochter van koning Gustaf VI van Zweden); zijn dochter Anne-Marie (" 30.08.1946-) huwde met koning Constantijn II van Griekenland; in 1953 kwam er een nieuwe grondwet waarbij het Hogerhuis werd afgeschaft en het Lagerhuis werd vergroot; bij referendum van 02.10.1972 werd besloten dat Denemarken zou toetreden tot de Europese Gemeenschappen
1972-	Koningin Margrethe II	" 16.04.1940-	Glücksborgske kongehus	Dochter van Frederik IX; zij huwde 10.06.1967 de Franse diplomaat Henri de Laborde, graaf de Monpezats (" 11.06.1934-); uit dit huwelijk werden geboren: 1. Frederik (" 26.05.1968-) en 2. Joachim (" 07.06.1969-); in 06.1992 zorgde Denemarken voor een crisis in de Europese Gemeenschap toen de Denen (met 50,7% van de stemmen tegen) in een referendum het Verdrag van Maastricht afwezen; in 12.1992 slaagde Denemarken in Edinburgh erin gedaan te krijgen dat het land uitgezonderd bleef van de deelname aan de euro, van de defensiepolitiek en van het Europese burgerschap; op 18.05.1993 aanvaardden de Denen (met 56,7% van de stemmen vóór) het Verdrag van Maastricht alsnog; op 14.05.2004 huwde kroonprins Frederik met de Schots-Australische Mary Elizabeth Donaldson, uit welk huwelijk twee kinderen werden geboren: 1. Christian (" 15.10.2005) en 2. een dochter (" 21.04.2007)

Vorstennamen top

Hieronder volgt een alfabetische lijst van vorstelijke voor- en bijnamen in het Deens met achter elke naam de vertaling ervan in het Nederlands (met dank aan FraNL).

Atterdag	de Andere Dag (letterlijk: opnieuwdag)
af Bayern	van Beieren
Blåtand	Blauwtand
Christian	Christiaan
Christoffer	Christoffel
Ejegod	de Goedhartige
Emune	de Onvergetelijke
den Gamle	de Oude
Glipping	Geschorene
den Gode	de Goede
den Hellige	de Heilige
Hen	Heen (verderop, andere plaats, daarginds)
Hunger	Honger (oud-Deens)
Lam	Lam (mank), verblind
Margrethe	Margaretha
Menved	“Men ved” betekent “maar bij”; dit kan iets te maken hebben met een zwering bij God
Plovpenning	Ploegpenning
af Pommern	van Pommeren
Sejr	Overwinnaar
den Sjette	de Zesde
den Store	de Grote
Tsvegkæg	Gaffelbaard

Externe links top

v Voor een overzicht van de geschiedenis van Denemarken zie men Kongerækken, een bladzijde van de website van het Deense koninklijk huis.

free webmaster utilities