Nieuw boek Gerrit Komrij

Bij uitgeverij De Bezige Bij verschijnt over enkele weken een nieuw boek van Gerrit Komrij. Het boek, getiteld Demonen, bevat onder andere een hoofdstuk met de titel "Vriendenverraad". Na verschijnen van het boek meer.

Warren en Komrij waren decennialang goede vrienden, zoals ook blijkt uit de twee meest recente aflveringen uit onze beknopte biografie.

15 september 2003

Warren uitgebreid in Kritisch Literatuur Lexicon

Het stuk over Warren in het Kritisch Literatuur Lexicon is in de 90e aanvulling (augustus 2003) bij dit losbladig systeem (te vinden in de meeste bibliotheken), belangrijk aangevuld en gewijzigd. Niek Oele zet voor ons de belangrijkste wijzigingen op een rijtje.

De biografie is uitgebreid. Zo is er aandacht voor de schilderijen van Warren, het vertaalwerk (Kavafis), de kwestie rond Literom, Warren als kunstverzamelaar en zijn laatste levensjaar.

De kritische beschouwing is uitgebreid van 12 naar 16 pagina's. Veel aandacht voor de dagboeken en de reacties van het publiek en de recensenten hierop, aandacht voor het laatste dagboek (en Molegraafs rol hierin), de laatste dichtbundel, voor de recensent Warren en voor de vertalingen van Plato en Kavafis.

De primaire bibliografie gaat van van 4 naar 9 kantjes. Zeer uitvoerig (ook vertaalde natuurboeken e.d.). Als laatste wordt Plato, deel XI genoemd (zie ons nieuws van 21 en 23 augustus jl.), dus het lexicon is zeer up to date.

Ook de secundaire bibliografie is belangrijk uitgebreid. Als laatste wordt het artikel van Vincent Hunink in Ons Erfdeel (nr. 3- 2003) genoemd. (Zie ons nieuws van 16 juni jl.)

Ook de nieuwe tekst is geschreven door Jan van der Vegt, die daarmee mooi werk heeft geleverd. Volgens Oele kun je misschien hier en daar wel een mug ziften, maar is de aandacht voor Warren in het lexicon zeer uitvoerig; veel materiaal wordt genoemd en vooral de laatste levensjaren van Warren komen uitgebreid aan bod.

11 september 2003

Brand verwoest Inter Scaldes

Een zeer felle brand heeft gisteravond restaurant Inter Scaldes in Kruiningen volledig in de as gelegd. Lezers van Geheim Dagboek weten dat Warren een regelmatig en enthousiast bezoeker van het restaurant was. Inter Scaldes had twee Michelin-sterren. Jaren achtereen stond het nummer 1 in de restaurant top 100 van Lekker, waarvoor Warren en Molegraaf als anonieme rapporteurs optraden. Lees verder in de PZC.

9 aug. - 11.30 - (...) Gisteravond wezen dineren in Inter Scaldes, waar we elke maand het "Alliance Menu" nemen. Vaste prijs met wijnen inbegrepen f 95. Dat menu heeft altijd iets aparts. De porties zijn klein, maar alles bij elkaar is het voldoende. Je bent dan met zijn beiden ongeveer f 210 kwijt, naar gelang de prijs van je aperitief. Deze keer bestelden we champagne met een scheutje likeur en een kers erin, matig en duur (f 10). Verder kregen we kreeftensalade met broccoli (lekker), mosselsoep (verrukkelijk), tarbot op een bedje van zeekraal in basilicumsaus (uitstekend), eendeborst in portsaus, zeer saignant, met meiknol, uitjes, haricots verts en een aardappelfantasie met oesterzwam (erg goed). Dessert van taarten en ijs. Bij mooi weer gaan we met de trein, het is van het station Kruiningen een aangenaam loopje van een kwartier. En je bespaart zestig gulden taxikosten. (Geheim Dagboek 1982-1983)

10 september 2003

"Warren-documentaire mocht nooit worden herhaald"

De documentaire Zolang het duurt een eeuwigheid gelukkig, die de NCRV in 1992 uitzond, veroorzaakte destijds de nodige beroering bij de leiding en de leden van de NCRV. Zozeer zelfs dat de documentaire nooit mocht worden herhaald, ook niet na Warrens overlijden.

Na ons bericht van vorige week (Nieuws 4 sept.) over de Warren-documentaire kwamen we in contact met de maker ervan, Jan Pieter Visser. Die herinnert zich nog goed hoe omstreden de uitzending destijds was:

De NCRV leiding zag met enig angst en beven mogelijke bekentenissen en/of achterklap uit de 'homoscene' tegemoet en vreesde de gevolgen daarvan op het ook toen ook al slinkende voetvolk en aanhang. Uiteindelijk zijn we, programmamaken is een teamsport, er aardig in geslaagd een vorm te vinden waarbinnen - met alle beperkingen van dien - een portret van Hans kon worden geschetst.

Het programma prikkelde voor- en tegenstanders; en dan vooral van de levenswijze van Warren. NCRV-leiding en -ledenschaar vonden het over het algemeen maar vreemd dat er aandacht werd besteed aan zo'n rare kwast en viespeuk uit Zeeland.

Volgens Visser werd de film na die geruchtmakende uitzending in feite taboe verklaard. Van een eventuele herhaling, bijvoorbeeld naar aanleiding van Warrens dood, is dan ook nooit sprake geweest.

4 september 2003

Geheim Dagboek 2001 inspiratie voor gedicht

GD2001

Kunst moet maar liefde mag
zo nietsontziend niet zijn.

Deze twee zijn onverenigbaar.

Veilig buiten zinnen
is het privilege van de lezer.

En van de doden niets dan goeds.

Hoeveel zand moet door de zee
verplaatst om deze kuil te dichten,
in het vooruitzicht jaarlijks
weer te worden uitgediept?

(Een geliefde bezigheid van Duitsers
aan de Zeeuwse kust)

Dit oeuvre is betreden van het strand
bij nacht en zonder maan.

Aan allen die in wanhoop
redelijk en heel beheerst
terzijde blijven staan.

Nelleke Maljaars

"Zolang het duurt een eeuwigheid gelukkig" (NCRV)

Gina Rossing was al enige tijd op zoek naar de documentaire Zolang het duurt een eeuwigheid gelukkig, die in 1992 werd uitgezonden door de NCRV in de reeks Document. Ze meldt nu dat de video gewoon te bestellen is bij de NCRV. Volgens Gina is de documentaire prachtig en zou elke Hans Warren fan hem moeten hebben:

Het is zo fantastisch om Hans te horen praten op de dijk bij Borselle, of in zijn huis aan het Pijkeswegje. Ze gaan ook met hem naar Parijs, natuurlijk Pigalle, mooi opgenomen met flitsen van het leven op Pigalle (Arabische jongens). Veel komt aan de orde - ook al is het voor de liefhebber altijd te kort. Kavafis, Scarlatti, Flandrin, maar ook oesters eten samen met Mario (De heren zijn smulpapen). Natuurlijk mis je ook wel zaken (de vele reizen, de kunstverzameling, z'n activiteiten als recensent voor de P.Z.C.), maar ik ben heel erg blij dat ik deze band in mijn bezit heb.

Wie geïnteresseerd is, kan de band voor 35 Euro bestellen via Toos Bodewes (tel. 035-6719498, e-mail toos.bodewes@ncrv.nl).

1 september 2003

Nieuw gedicht van de maand

Louise Cornelis koos als gedicht van de maand september het gedicht Veiling uit Warrens laatste dichtbundel Een stip op de wereldkaart (2001). Waarom ze juist dit gedicht koos, lees je hier.

Louise is trainer en adviseur in schrijven en presenteren. Vorig jaar verscheen haar boek Adviseren met perspectief bij uitgeverij Coutinho. Zie verder haar website.

24 augustus 2003

Warren in de jaren zeventig: een nieuw begin

Aan onze beknopte biografie van Hans Warren hebben we vandaag een nieuwe aflevering toegevoegd, over de jaren zeventig. (Met dank aan René Adriaansen voor het krantenknipsel)


De PZC van 2 oktober 1971

23 augustus 2003

Mario Molegraaf in Tros Nieuwsshow

Vanochtend was Mario Molegraaf te gast in de TROS Nieuwsshow op radio 1. Hij werd daar geïnterviewd naar aanleiding van het verschijnen van deel 11 en deel 12 van het verzameld werk van Plato. Hoewel het vertalen van Plato toch vooral Molegraafs bezigheid was, zo vertelde hij, mist hij de "finishing touch" van Warren enorm. Hij hoopt de toon van de samen vertaalde delen vast te kunnen houden, zodat er geen breuk in de reeks ontstaat. Het hele interview is deze week te beluisteren op de site van de TROS nieuwsshow.

Nieuw dagboekdeel toch pas volgend jaar?

Naar alle waarschijnlijkheid verschijnt Geheim Dagboek 1984-1988 pas begin volgend jaar, zo laat uitgeverij Bert Bakker ons weten. Geruchten dat dit dagboekdeel rond de verjaardag van Warren (20 oktober) zou verschijnen, berusten dus op een misverstand.

21 augustus 2003

Mario Molegraaf en Plato in Amersfoortse Courant

Het interview dat Mario Molegraaf had met journalist A.J. Snel (zie ons nieuws van 7 augustus jl.) verscheen afgelopen zaterdag - met kleine wijzigingen - ook in de Amersfoortse Courant.

De Amersfoortse Courant meldt ook de verschijning van twee nieuwe deeltjes uit het verzameld werk van Plato: deel 11 Protagoras/ Menon en deel 12 Gorgias. Gorgias is het eerste deel dat Molegraaf zonder Warren heeft vertaald. Twee citaten uit Molegraafs nawoord bij Gorgias:

Op die decembermorgen dat Hans stierf in het Oosterscheldeziekenhuis, gingen in één seconde zijn verworvenheden, talenten, herinneringen, alles wat je zijn ziel zou kunnen noemen verloren.

En over Plato's credo 'het lichaam verdwijnt, de ziel blijft':

Het is het liefste, het allerliefste wat wij mensen hebben bedacht. Maar het is, weet ik, tegelijk de grootste, de allergrootste leugen.

12 augustus 2003

Recensie Liesbeth Koenen on-line

Van Liesbeth Koenen kregen we toestemming om haar bespreking van Geheim Dagboek 2001 te publiceren op de site. De bespreking verscheen eerder in De Groene Amsterdammer van 16 januari 2003.

Overzicht reacties Geheim Dagboek 2001

Het stuk van Koenen en de aankondiging van een nieuw dagboekdeel vormen een goeie aanleiding om de reacties op GD2001 in de geschreven pers weer eens op een rijtje te zetten. Van een aantal besprekingen is de volledige tekst op onze site terug te vinden; van de overige bijdragen vind je samenvattingen in ons nieuwsarchief van de betreffende maand. (Mail ons met aanvullingen.)

17 oktober 2002. De Standaard. Bespreking door Brigitte Raskin.

22 oktober 2002. de Volkskrant. Maas en Mensen. Cornald Maas over de boekpresentatie.

25 oktober 2002. de Volkskrant. GD2001 genoemd in column over dood in de letteren.

26 oktober 2002. Provinciale Zeeuwse Courant. Bespreking door Brigitte Raskin

31 oktober 2002. De Limburger. Bespreking door Adri Gorissen.

6 november 2002. Reformatorisch Dagblad. Column Willy Wouters-Maljaars.

29 november 2002. Algemeen Dagblad. Bespreking door Jan Robbemond.

30 november 2002. de Volkskrant. GD2001 genoemd in restaurantrecensie Marc van Dinther.

30 november 2002. NRC Handelsblad. Paul Schnabel over "succesvol ouder worden".

30 november 2002. NRC Handelsblad. Joep Habets over eetrecencies in Lekker.

20 december 2002. NRC Handelsblad. Bespreking door Kasper Jansen.

december 2002. Gay Krant. Bespreking door Gooitsen Eenling.

januari 2003. Pink. Bespreking door Vincent Hunink.

2 januari 2003. HP/De Tijd. De Max Pam Award.

9 januari 2003. Trouw. Column Bert Keizer.

10 januari 2003. Het Parool. Column Theodor Holman.

16 januari 2003. De Groene Amsterdammer. Bespreking door Liesbeth Koenen.

maart 2003. Vroom & Vrolijk. Bespreking door Ben de Boer.

april 2003. De Gids. Joost Zwagerman over "stront in de literatuur".

juni 2003. Ons Erfdeel. Bespreking door Vincent Hunink.

7 augustus 2003

Interview Mario Molegraaf in PZC -vervolg

In het interview van A.J. Snel in de PZC van afgelopen zaterdag komt Mario Molegraaf uitgebreid aan het woord. Hier volgt een samenvatting.


Rouwproces
"Ik kan mij de verwondering voorstellen dat ik nu met een vrouw getrouwd ben en ook nog binnen betrekkelijk korte tijd na de dood van Hans. Rouwen, dat is een vreemd iets. Mijn rouw is heel intens geweest en gaat nog steeds door. Toen Hans net dood was, dacht ik dat ik het verlies niet zou overleven. Toch blijf je overeind. Ik heb tijdens die eerste dagen veel gewerkt aan de vertaling van Plato. Me gedwongen me ook op iets anders te concentreren, anders kom je er niet doorheen. Ik ben twintig kilo kwijtgeraakt. Maar op een gegeven moment ga je toch weer eten. En er komt een dag dat je weer met smaak eet. Zo ga je ook weer beminnen. Dat doe je als er ruimte voor is. Ik ga niet alleen om troost en warmte te vinden met Iris verder. Dat zou ik verwerpelijk vinden."

Begin van zijn relatie met Warren
"Al voor wij elkaar zagen, had ik een hengeltje uitgeworpen, brieven geschreven. Op die dag, vijfentwintig jaar geleden, kwam ik voor het eerst bij hem in huis. Achteraf verbaas ik me over het lef waarmee ik het erop aangestuurd heb. Veel meer dan mijn lichaam en wat daar bij hoort had ik op die leeftijd natuurlijk niet te bieden.(...) Ik zie dat Hans meer van het soort brieven kreeg zoals ik die schreef. Soms bieden jongens zich in verhulde termen aan, soms schaamteloos. In iedere fanmail zit wel iets van beschikbaarheid, denk ik. Ik ben bij hem gebleven."

Geheim Dagboek 2001
"Ik begrijp heel goed dat zijn laatste dagboek een verpletterende indruk heeft gemaakt op veel lezers. Maar wie het goed leest, ziet tegelijk een Hans Warren die nog van dingen geniet en die aantekeningen blijft maken, ook over lieve momenten samen met mij. Dat hij doorging met schrijven, was één van de redenen waarom ik dacht dat het zo heel erg niet met hem was. Hij verhulde hoe slecht hij er werkelijk aan toe was. Hij was er trots op zijn ellende tot in het extreme verborgen te houden; zelfs voor medisch specialisten. Dat verklaart waardoor zijn werkelijkheid afweek van de mijne. En, na herlezing zie ik het laatste dagboek vooral als een liefdesverklaring. Ik ben er mee verzoend geraakt."

De kwestie David Warren
In de PZC van 8 maart jl. stelt David Warren, de zoon van Hans, dat Mario Molegraaf Warren heeft gemanipuleerd. David gelooft dat Molegraaf niet met een relatie bezig is geweest maar met een project. Molegraaf geeft een reactie.

"Hoe zal ik in staat zijn zo veel jaren met Hans samen te zijn en hem als een project te zien? Zoiets kwetsbaars verdedigen tegen een dergelijke beschuldiging dat is vrijwel onmogelijk. David zal zich op een dag schamen dat hij zoiets dierbaars van zijn vader heeft beledigd. Ik denk dat zijn opstelling te maken heeft met materiële zaken. Hans heeft alles aan mij nagelaten. Hij kon heel hard zijn. (...) Ik heb, via de notaris, voor zijn kinderen in gunstige zin willen afwijken van de wilsbeschikking van Hans en een financiële regeling voorgesteld waar ze tevreden mee waren. David is later bij Iris en mij geweest. Hij kon zich bij nader inzien blijkbaar niet vinden in wat eerder overeengekomen was. Toen we op dat punt beland waren, dreigde hij met publiciteit. Zijn beweringen kwamen in de krant een paar dagen voor wij in maart trouwden. Pijnlijk, volstrekt onjuist. Ik vind het allemaal te teer om er veel over te zeggen."

6 augustus 2003

Eind van dit jaar: Geheim Dagboek 1984-1988

Voor het eind van dit jaar ligt een nieuw deel in de serie Geheim Dagboek in de boekwinkel. In het interview dat afgelopen weekend verscheen in de PZC vertelt Mario Molegraaf dat hij op dit moment bezig is de dagboeken van 1984 tot en met 1988 gereed te maken voor uitgave. (Eerder werd het zestiende deel in de reeks aangekondigd als Geheim Dagboek 1984-1986.)

Molegraaf vertelt dat hij 's ochtends aan de dagboeken werkt maar 's middags vertaalt, om zich weer los te maken van het dagboek. Hans was zelf altijd zeer gedeprimeerd als hij zijn dagboeken redigeerde. Ik begrijp nu hoe dat kwam. Je leeft je leven nog een keer. Voor je geest is het ongezond zo diep in het verleden teruggeduwd te worden. Het gaat je dromen beheersen. Het verleden doordrenkt het heden. Ons leven samen, door zijn ogen gezien, trekt opnieuw voorbij. Ik moet het doseren.

Warren was zelf al bezig met het persklaar maken van deze dagboeken, maar Molegraaf neemt Warrens wijzigingen in de originele tekst niet automatisch over. Hij heeft een stuk willen schrappen waarin hij zich afvraagt waarom hij zo naar erkenning hunkerde. Hij schrijft dat hij door leraren en vrienden zo is vernederd dat hij later wilde triomferen en hij vindt het ongelooflijk dat hij zich zo door rancune kon laten drijven. Ik wil dat er weer inzetten. Naar mijn mening is het te belangrijk om weg te laten.

-- meer uit het interview met Mario Molegraaf volgt

3 augustus 2003

Interview met Mario Molegraaf in de PZC

In de Provinciale Zeeuwse Courant van zaterdag 2 augustus staat een paginagroot interview van A.J. Snel met Mario Molegraaf. We zullen er later deze week uitgebreid op terugkomen.

In het interview reageert Mario onder andere op de beschuldigingen van David Warren in de PZC van 8 maart jl. (Zie ons nieuws van maart 2003). Daarnaast kijkt hij terug op het afgelopen anderhalf jaar. Hij vertelt kort over z'n nieuwe relatie en over de reacties op het laatste dagboekdeel. Over het redigeren van het nieuwe dagboekdeel zegt hij zich niet zonder meer te laten leiden door wat Warren wenste: wat Warren wou schrappen zet Mario er toch weer in. (Met dank aan Niek Oele en Nelleke Maljaars, die ons heel snel van het interview op de hoogte brachten.)

1 augustus 2003

Alex Verburg kiest gedicht van de maand

Schrijver-interviewer Alex Verburg heeft het gedicht van de maand augustus gekozen. Hij ontmoette Warren in 1998. Het interview dat hij met Warren had, is verschenen in Gelijk het gras (2003). Verburg debuteerde in 2002 als romanschrijver met Het huis van mijn vader, dat wij tot onze favoriete boeken rekenen. Speciaal voor onze site schreef hij een persoonlijke toelichting bij zijn keuze uit de poëzie van Hans Warren. Voor meer informatie over Alex Verburg: http://www.alexverburg.nl/

29 juli 1978

29 juli. - 11.30 - Ik heb een taxi besteld voor twaalf uur en voel me een dwaas. Een man van mijn leeftijd die zich uit geilheid en nieuwsgierigheid in zo'n situatie manoeuvreert! Waarschijnlijk worden het moeizame uren met een jongen die me niet ligt. Telkens toch het duiveltje: wie weet! Ik hoop zo dat ik hem begeren kan. Die allereerste indruk-
(Geheim Dagboek 1977-1978)



Het is vandaag 25 jaar geleden dat Warren en Molegraaf elkaar voor het eerst ontmoetten.

23 juli 2003

Pfeijffer over Warren

Ilja Leonard Pfeijffer heeft bij de Arbeiderspers zijn stukken over poëzie gebundeld in Het geheim van het vermoorde geneuzel. In het boek is ook opgenomen Pfeijffers bespreking van de Verzamelde gedichten van Warren. Het stuk verscheen eerder, op 29 november 2002, in NRC Handelsblad onder de titel "Gevoelens waar gevoel op staat".

Warren is onder andere bekend - en geprezen - als vertaler (met Molegraaf) van Kavafis. Het ligt dus (erg) voor de hand om in een bespreking van Warrens eigen poëzie deze te vergelijken met de Kavafis-vertaling. Net zoals Hunink in Ons Erfdeel (Nieuws 16 juni jl.), moet Pfeijffer dan wel concluderen dat Warren in zijn eigen werk niet het niveau haalt van het door hem bewonderde voorbeeld. (Maar welke dichter haalt dat wel?)

Volgens Pfeijffer is het cruciale probleem van Warrens poëzie dat hier "grote gevoelens" expliciet worden benoemd. Het zijn twee misverstanden in één: dat poëzie over grote gevoelens moet gaan en dat je om de grote gevoelens op te roepen, de grote gevoelens alleen maar bij name hoeft te noemen. Pfeijffer citeert een paar regels waarin Warren inderdaad de woorden liefde, eenzaamheid, en geluk gebruikt, alsof gedichten waarin die woorden voorkomen, alleen maar slechte gedichten kunnen zijn.

Op 26 februari 1999 schreef Warren een stuk in de PZC onder de titel: "De oudheid is al lang voorbij. Nu Pfeiffer nog!".

20 juli 2003

Stille jaren, een nieuw deeltje in de biografie van Hans Warren

In deze nieuwsstille tijd hebben we kans gezien een nieuwe aflevering toe te voegen aan de biografie van Hans Warren op onze website. Klik hier voor de complete biografie in wording.

17 juli 2003

De Kaloot gered?

Het laatst overgebleven stukje van Warrens "vogelparadijs", De Kaloot bij Borssele, lijkt gered nu de Raad van State gisteren een streep heeft gehaald door het plan van de Zeeuwse Provinciale Staten om er de Westerschelde Container Terminal te bouwen. De indieners van bezwaren tegen de WCT, waaronder de vereniging Redt de Kaloot, kregen op bijna alle punten van de Raad van State gelijk. Volgens de provincie Zeeland is het project daarmee nog niet van de baan, maar een vertraging van tenminste twee jaar is zeker.

Warren schreef al in de jaren veertig over dit natuurgebied in het tijdschrift De Levende Natuur. In het allereerste nummer van het Zeeuws Tijdschrift (1950) noemt hij het een gebied "van bijzondere waarde, bij ingewijden bekend door heel ons land, maar niettemin verstoken van vrijwel elke vorm van bescherming". Warren-lezers kennen De Kaloot verder uit het Geheim Dagboek en vooral uit Warrens Natuurdagboek 1936-1942. Volgens Warren zelf was van het natuurgebied zoals hij dat kende toch al "niets, maar dan ook niets meer over".

Zie verder: het WCT-dossier van de Provinciale Zeeuwse Courant

2 juli 2003

"Ik begraaf Hans mee voor twee"

Emailing van Brigitte Raskin en Tom Lanoye

Brigitte Raskin en Tom Lanoye waren meer dan alleen collega-schrijvers van Warren. Dat blijkt ook uit de email-berichten die ze elkaar stuurden op de dag na Warrens dood.

Ze hebben vriendelijk toestemming verleend voor publicatie van deze emailing op onze site:

Emailing Raskin/Lanoye 20 december 2001

Foto Brigitte Raskin: Chris van Houts
Foto Tom Lanoye: Michiel Hendryckx

1 juli 2003

Nieuw gedicht van de maand

In 1992 schreef Jack van der Leden zijn doctoraalscriptie met de titel De liefdesbeleving in Pastorale, 't Zelve anders en Geheim Dagboek 1942-1972 van Hans Warren (Zie Nieuws 4 juni). Niet zo gek dus dat hij als gedicht van de maand juli koos voor een gedicht uit 't Zelve anders (1975) : Terugkeer.

Nieuwsarchief