HANS WARREN - nieuwsarchief

"Zo tussen licht en donker is Hans thuisgekomen."

In het tweede en laatste deel van ons interview met Jan en Cobie Harinck vertellen zij over de vele vormen van 'burenhulp' die de buren aan het Pijkeswegje elkaar door de jaren heen verleenden. Maar ze praten ook over de laatste maanden en de dood van Warren. "Zelf heb ik alleen nog een eiderdopje van Hans."

Klik hier voor deel 2 van het interview met Jan en Cobie Harinck.

21 december, begrafenisdag Hans Warren

"De buren waren altijd anders dan anders."

Jan Harinck (in Geheim Dagboek Marinus van Liere) werd in 1951 geboren op de boerderij Hof Welgelegen. In twee oude arbeiderswoninkjes die bij de boerderij hoorden, woonde vanaf 1957 Hans Warren, eerst met zijn gezin en later met Mario Molegraaf. In 1973 trouwde Jan met Cobie. Tot aan zijn dood in 2001 zouden zij de buren van Warren blijven.

Vandaag deel 1 van een tweeluik, waarin wij met hen spraken over de aankomst van het gezin Warren in Kloetinge, over het gezinsleven van de Warrens en de uiteindelijke scheiding in 1975.

Klik hier voor deel 1 van het interview met Jan en Cobie Harinck.

Later deze week volgt deel 2.

19 december, sterfdag Hans Warren

Geheim Dagboek 1984-1987 in februari

Vandaag is het precies twee jaar geleden dat Hans Warren overleed. Op deze bijzondere dag hebben we ook bijzonder nieuws. Met enige trots presenteren we het omslag van het eerste deel uit de reeks Geheim Dagboek dat door Uitgeverij Balans gepubliceerd wordt. (Zie nieuws 2 november jl.) Het dagboekdeel, dat de jaren 1984-1987 bestrijkt, zal begin februari verschijnen.

12 december 2003

Binnenkort: Interview met Jan en Cobie Harinck

Jan Harinck werd in 1951 geboren op de boerderij Hof Welgelegen aan het Pijkeswegje te Goes. Toen hij zeven jaar oud was, arriveerde Hans Warren, die, met vrouw en kinderen, zijn intrek nam in een tweetal arbeiderswoningen die bij de boerderij hoorden. Hij herinnert zich hun aankomst nog heel goed. "Toen die verhuiswagen werd leeggehaald kwamen daar misschien wel 30 of 40 vogelkooitjes uit." Tot aan Warrens dood zouden zij buren blijven. Binnenkort op de site een uitgebreid gesprek met Jan Harinck en zijn vrouw Cobie.

Antiquariaat biedt volledige reeks Geheim Dagboek aan

Antiquariaat Hofman in Utrecht biedt op antiqbook.com alle tot nu toe verschenen delen van Geheim Dagboek aan:

WARREN, HANS. Geheim Dagboek.
Amsterdam, Uitgeverij Bert Bakker. 1981 - 2002, In 16 banden. Paperback.
Alle 16 tot nu toe (oktober 2003) verschenen delen van het Geheim Dagboek van Hans Warren. Alle delen, op 3 na, in de duurdere, luxe editie, d.w.z. in de "matte" paperback-uitvoering-met-flappen. Het dagboek omvat de periode 1942 (deel 1) t/m 1983 (deel 15); deel 16 - het jaar 2001 - werd vanwege het overlijden van Warren met voorrang uitgegeven. Deel 17 zal zeer waarschijnlijk binnen afzienbare tijd nieuw verschijnen. (De gehele set verkeert in mooie staat). € 185.00

Antiquariaat Hofman, Burg. Reigerstraat 25, 3581 KK, Utrecht. Tel. 030 - 2541656. E-mail: J.vanKan@inter.NL.net

1 december 2003

Nieuw gedicht van de maand

Het nieuwe gedicht van de maand is De Wulp.

21 november 2003

Molegraaf stopt met poëziekalender

Meulenhoffs Dagkalender van de Poëzie 2004 (zie nieuws 7 oktober jl) is de laatste geweest die is samengesteld door Mario Molegraaf. Dat meldt vandaag Rottend Staal Online, de nieuwspagina van Epibreren.com. Molegraafs opvolger is Menno Wigman, die - in tegenstelling tot Warren en Molegraaf - ook vertaalde poëzie zal opnemen. De poëzie-wedstrijd blijft.

11 november 2003

Bijzondere Warrenfoto's

Edward Roussou uit het Duitse Leer stuurde ons een aantal foto's uit zijn Warren-verzameling. Onder andere de foto die Warren en Molegraaf gebruikten als nieuwsjaarswens voor het jaar 2000 (links) en foto's van het optreden van het duo in De Plantage van Hanneke Groenteman (rechts). Eerder al ontvingen we van Niek Oele het bericht dat hij weer een bijzondere aanwinst kan toevoegen aan zijn Warren-collectie: een exemplaar van Maria Dermouts roman De Sirenen dat heeft toebehoord aan Warren zelf. Dit blijkt uit de 'ex libris' stempel op het titelblad (onder).

6 november 2003

Komrij op herhaling

Robert Woudstra meldt ons dat de column van Gerrit Komrij over zijn vriendschap met Warren, getiteld Vriendenverraad, nu ook is gepubliceerd in de laatste aflevering van het tijdschrift SQ, op p.106. Zie ook ons nieuws van 3 oktober en 30 oktober jl.

2 november 2003

Geheim Dagboek weg bij Uitgeverij Bert Bakker

De reeks Geheim Dagboek verhuist vanaf januari van Prometheus/Bert Bakker naar uitgeverij Balans. De reeks volgt daarmee uitgever Plien van Albada, die 1 september jl. vertrok als directeur van Prometheus om uitgever te worden bij Balans. Van Albada werkte jarenlang samen met Warren en Molegraaf aan de reeks. Balans begint met een deel over de jaren 1984-1987. Het dagboek van Warren komt hiermee in hetzelfde fonds als dat van Etty Hillesum. (Met dank aan Gina Rossing.)

1 november 2003

Ad Zuiderent kiest gedicht van de maand

Het gedicht van de maand november is gekozen door Ad Zuiderent, dichter, recensent en docent aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij koos voor het gedicht Na de overstroming. Afgelopen jaar verscheen van Ad Zuiderent Na de watersnood, een verzameling teksten uit de Nederlandse literatuur over de watersnoodsramp van 1953. Hij licht zijn keuze als volgt toe.

Het bijzondere van dit gedicht is dat Warren erin slaagt al zo kort na de watersnood van 1953 iets te schrijven waarin hij de ervaring van de ramp verweeft met zijn eigen erotische thematiek. Door de ik te vereenzelvigen met een huis in overstroomd gebied, slaagt hij erin gevoelloosheid tot leven te brengen. Het tweede gedicht vind ik bovendien interessant vanuit een poëticaal oogpunt: Warren legt uit, in de vorm van een 'lied dat nergens op slaat', dat hij niet in staat is met de clichés van de ramp een gedicht te schrijven. Intussen noemt hij die clichés wel allemaal, alvorens over te gaan naar de overlevenden. Niet in zijn vorm, maar wel in wat het meedeelt doet het einde van het gedicht mij sterk denken aan de regels waarmee Nijhoff het gedicht 'De twee nablijvers' afsluit ('Men heeft er woningen gebouwd/ Van nieuwe steen en blinkend hout'), maar dan wel geërotiseerd.

31 oktober 2003

Ook Borssele wil Hans Warrenprijs uitloven

De PZC meldt vandaag dat in Borssele het plan bestaat om een nieuwe cultuurprijs in het leven te roepen die de naam Hans Warrenprijs zou moeten dragen. Nog geen twee weken geleden werd die naam geopperd als nieuwe naam van de prestigieuze Zeeuwse prijs voor de Kunsten en Wetenschappen. Zie verder de PZC-website: Gevecht om naam Hans Warrenprijs

Warren niet genomineerd voor Zeeuwse Boekenprijs

Eerder deze week werden de nominaties bekend gemaakt voor de Zeeuwse boekenprijs. Warren is er niet bij. In de PZC van gisteren eindigde Ernst Jan Rozendaal zijn bijdrage over de nominaties met: "Opmerkelijk is dat Hans Warren niet is genomineerd, niet voor zijn geruchtmakende Geheim dagboek 2001, noch voor zijn Verzamelde gedichten, ook al zijn beide wel ter beoordeling ingezonden". Wel genomineerd zijn de Verzamelde gedichten van Hans Verhagen, de Annie M.G. Schmidt biografie van Annejet van der Zijl, Tibetaanse perziken van Carolijn Visser en een drietal boeken dat specifiek Zeeuwse onderwerpen betreft, van Pieter Brouwer ('t Paeremes), Kees Slager (Hier was eens Capelle) en Jan J.B. Kuipers (Maritieme geschiedenis van Zeeland).

30 oktober 2003

Vervolg in de controverse Molegraaf - Komrij

Begin deze maand publiceerde Gerrit Komrij het boek Demonen. Hierin nam hij ook het stuk Vriendenverraad op over zijn vriendschap met Hans Warren (zie ook ons nieuws van 3 oktober). Mario Molegraaf reageert vandaag in de PZC met een persoonlijke en venijnige recensie: Maar van binnen enkel schimmel. Hij bespreekt de heruitgave van twee oude dichtbundels van Komrij (Alle vlees is als gras / Ik heb goddank twee goede longen) en opent zijn recensie als volgt:

Als de duivel zou bestaan, dan had hij de kop van Gerrit Komrij. Nooit heb ik een kwaadaardiger iemand ontmoet. Vlak voor de dood van mijn partner Hans Warren schreef hij een berucht geworden stukje over diens laatste dichtbundel. Niets meer dan een wraakactie tegen de man met wie hij jarenlang bevriend was geweest. Hij schaamt zich nog steeds niet voor zijn lage drijfveer: "Toen hij uiteindelijk iets wat mij dierbaar was extra nadrukkelijk en op een ongelukkig tijdstip vertrapte (...) besloot ik dat genoeg genoeg was." Een hysterische manier om te zeggen dat Hans Warren een invloedrijke en niet al te gunstige recensie had geschreven over een roman waarmee Komrij had gehoopt véél centjes te verdienen.

Volgens Molegraaf heeft de recensie van Komrij "een verschrikkelijke schaduw" over Warrens laatste dagen geworpen. Meer nog neemt hij Komrij kwalijk dat die na de dood van Warren nooit iets heeft laten horen, integendeel "zijn boze campagne" heeft voortgezet in het stuk Vriendenverraad. Molegraaf looft vervolgens wel de dichter Komrij. Maar het is, zo blijkt, slechts nog de dichter die Molegraaf kan waarderen. "Je valt onherroepelijk voor deze gedichten, ook al weet je dat je voor de duivel valt."

26 oktober 2003

Kleine aanvulling

We kregen de volgende e-mail van Niek Oele over de ongepubliceerde jeugdverzen van Hans Warren in de nieuwste poëziekalender.

Het gedicht dat afgedrukt staat op 14 september Sonnet (beginregel: De kwartel slaat in 't dampig akkerland ...) is eerder gepubliceerd geweest en wel in: Columbus. Litterair cultureel maandblad der jongeren. 1e jrg., nr. 4 (januari 1946).

Volgens Niek Oele zijn de andere 11 gedichten inderdaad nog nooit eerder gepubliceerd.

Het vijfde seizoen

Van Joost Zwagerman verscheen het boek Het vijfde seizoen. In deze bundel heeft hij ook zijn artikel over stront Het gemeenste wat het netvlies kan raken opgenomen, dat eerder is verschenen in De Gids van afgelopen april. In dit artikel citeert Zwagerman ruim uit het laatste Geheim Dagboek.

20 oktober 2003

Geboortedag Hans Warren

Vandaag 82 jaar geleden werd Hans Warren geboren.

Symposium Schaamte en schandaal?

Op vrijdag 31 oktober a.s. wordt in het Letterkundig Museum in Den Haag een symposium gehouden onder de titel Schaamte en schandaal? De grenzen van het schrijversschap. De dag heeft als thema de opmars van het (auto)biografische in de literatuur.

Een van de sprekers op het symposium is Mario Molegraaf. Het programma introduceert hem als volgt:

Mario Molegraaf kwam op zeventienjarige leeftijd in contact met Hans Warren, zo'n veertig jaar ouder dan hij, en leefde tot diens dood op 19 december 2001 bijna een kwart eeuw met hem samen. In Geheim Dagboek heeft Warren nauwkeurig verslag gedaan van het wel en wee in hun relatie. Hoever mag een schrijver in geschrifte gaan ten opzichte van zijn geliefde? Waar eindigt openhartigheid en begint een al te pijnlijke weergave van het al te persoonlijke?

Verdere bijdragen aan die dag komen van Elsbeth Etty, Piet Meeuwse, Peter Nijssen, Henk Romijn Meijer, Els Hupkes, Kristien Hemmerechts en Maarten 't Hart. Het symposium wordt georganiseerd door de Jan Campert-Stichting.

17 oktober 2003

Warren mogelijk naamgever nieuwe kunstprijs

MIDDELBURG - De Raad voor de Cultuur van Zeeland wil de Zeeuwse Prijs voor Kunsten en Wetenschappen vervangen door een prestigieuze kunstprijs van bovenregionale betekenis. De prijs zou kunnen worden genoemd naar Hans Warren, de twee jaar geleden overleden schrijver en criticus.

De nieuwe prijs is bedoeld voor Zeeuwse of aan Zeeland gerelateerde kunstenaars. De Raad voor de Cultuur legde dat idee gisteravond voor aan gedeputeerde H. van Waveren (CDA, cultuur). Het voorstel is om voor zo'n prijs een onafhankelijke jury in te stellen. Van Waveren had wel oren naar de suggestie. Hij beloofde dat het idee nader wordt uitgewerkt in de nieuwe cultuurnota die in de loop van volgend jaar wordt opgesteld. (PZC, 17 oktober 2003. Met dank aan Niek Oele.)

13 oktober 2003

Hans Warren Homepage 1 jaar on-line

De makers van de website
bij het voormalige huis van Hans Warren

Fotoreportage: het verlaten huis van Hans Warren

Ere wie ere toekomt. Eén van onze vaste bezoekers, Nelleke Maljaars, bezocht eind september het voormalige huis van Hans Warren. Zij schreef ons er het volgende over.

Wat voor mij erg bijzonder was, is dat ik het huisje van Warren nog eens uitvoerig kon bekijken. Het staat leeg en te huur, toch had ik het gevoel de privacy te schenden. Het lijkt mij wel een mooi weekendhuisje voor stadsmensen of voor schrijvers die een paar maanden ongestoord willen werken. Maar die kamertjes, zo klein. Daar kun je nu geen Oosterse- of tuinkamer meer inzien. En dan dat keukentje, mijn vriendin riep: 'Zijn daar al die grootse maaltijden bereid?' Ze kon er niet over uit. De tuin is al totaal overwoekerd. We hebben een appeltje geplukt en ik heb stekken meegenomen van de rododendron.

Geïnspireerd door Nelleke zijn we samen met haar teruggekeerd naar het Pijkeswegje. Klik op de foto voor onze reportage.

11 oktober 2003

"Nederlandse top-acteurs" in verfilming Steen der Hulp

De voorbereidingen voor de verfilming van Warrens novelle Steen der Hulp lopen voorspoedig, zo laat regisseur Bavo Defurne (foto rechts) ons weten. Casting director Job Gosschalk van Kemna Casting heeft "een aantal Nederlandse top-acteurs" bereid gevonden om een rol te vervullen in de film. De namen worden nog niet vrijgegeven.

De film, die nog geen officiële titel heeft, wordt opgenomen in de zomer van 2004. Verdere details worden pas eind dit jaar bekend gemaakt. De release is in elk geval pas in 2005. Een heruitgave van het boek bij het uitkomen van de film wordt overwogen.

Op de Vlaamse website http://www.next-party.be/comingo.html vertelt Bavo:

Nu zijn we bezig met mijn eerste langspeelfilm. Een verfilming van 'Steen der Hulp' van Hans Warren. Het gaat over een jongen die onderduikt in een afgelegen boerderij, de veiligste plaats op de wereld. Tot de Liefde hem vindt. Het wordt helemaal een Bavo-film: zinderende beelden, mooie acteurs, brandend verlangen all over the place. Er is weinig dialoog, dus de film is helemaal gericht op een internationaal publiek. Om die film te zien wordt het wachten tot in 2005. Inmiddels kun je alles volgen op mijn site http://www.bavo.org/.

7 oktober 2003

Ongepubliceerde jeugdverzen Warren in poëziekalender 2004

De Dagkalender van de poëzie 2004, die vanaf deze week in de boekhandel ligt, bevat twaalf nooit eerder gepubliceerde jeugdverzen van Hans Warren.

In de inleiding bij de kalender vertelt samensteller Mario Molegraaf dat hij deze twaalf gedichten - elke maand één - heeft opgenomen als een hommage aan Warren, "de dichter waarmee ik zo lang leven en werk, óók het werk aan deze kalender heb gedeeld". De gedichten, geschreven aan het begin van de jaren veertig, gaan veelal over de natuur op Zuid-Beveland. Een uitzondering is het gedicht Octobernacht, dat Hans Warren in 1941 schreef tijdens zijn korte verblijf in Amsterdam. Het is - in deze kalender - één van de aardigste jeugdverzen van Warren.

Daarnaast besteedt de kalender ook aandacht aan de Italiaanse dichter Cenne de la Chitarra (overleden voor 1336) die met zijn reeks De twaalf magere maanden een verrassende keuze blijkt. Verder kent de bundel uitsluitend Nederlandse en Vlaamse poëzie. Evenals in de editie van vorig jaar, is er ook in deze kalender geen gedicht afgedrukt van Gerrit Komrij, de Dichter des Vaderlands.

De fraaie vormgeving komt van Tessa van der Waals.

Octobernacht

Er is geen zomer meer, er is slechts regen
Striemend door 't grauw van de verstormde nacht
De late lampen doven rossig walmend
En murwe blaren drijven op de gracht.

Het zwarte water langs de kolenschuiten
Lokt als het carillon glazig-weemoedig speelt
De tramrails glanst vaag in de lege straten
Een ontwaakte vogel fladdert langs een druipend beeld.

Het ruikt naar roet en langzaam roestend ijzer
Bomen staan grauwend in de natte koolgruislaag
De late lampen doven in het water
En langs de draden suist geen enkle vraag.

Ik druk mij aan de wand onder de viaducten
Waar late treinen razend dreunend gaan
Ik weet dit is het enige vertrouwde
Hiernaar zal later nog een heimwee gaan.

3 oktober 2003

Komrij over Warren

Deze week verscheen Demonen, het nieuwste boek van Gerrit Komrij, dat als ondertitel autobiografische verhalen heeft meegekregen. In de afdeling Goeie vrienden, dooie vrienden, rekent Komrij af met onder meer Boudewijn Büch en Hans Warren.

In het hoofdstuk over Hans Warren, vriendenverraad, geeft Komrij zijn visie op het verloop van zijn vriendschap met Warren, overigens zonder zijn naam te noemen. We citeren een paar opmerkelijke passages.

Begin
Mijn literaire vriend deed al evenmin aan literaire vrienden, hij was vijfentwintig jaar ouder en, vooral, hij woonde op flinke afstand van de stad waar de recepties werden gehouden. Hij was beschaafd en zachtaardig. Ik vertrouwde hem.
Als het enigszins kon trok ik erop uit om bij hem te logeren. Hij leek er schik in te hebben mij in de stad op te zoeken. We dronken en lachten en spraken kwaad.

Testament
Of hij me iets mocht vragen? Allicht mocht hij mij iets vragen. Hij vroeg of ik voor zijn dagboek wilde zorgen als hij dood zou gaan. Hij voelde zich steeds vaker ziek, zijn huwelijk was stuk en zijn kinderen kon hij niet vertrouwen. Hij moest iemand aanwijzen in zijn testament. Wijs me maar aan, antwoordde ik.

Een nieuwe liefde
Op een dag kwam mijn vriend aandraven met een verse lover, een jongen die zijn kleinzoon had kunnen zijn. (...) ´t Jongetje van zeventien wist veel. Hij kon wel twaalf sterke dranken door elkaar drinken en sprak zeker dertien vreemde talen, ik vrees eveneens door elkaar. Eerlijk gezegd wist hij te veel. En alles beter.

Publicatie van de dagboeken
Hier werd aan de poort van de vriendschap gerammeld. Ik hing mijn vuile was liever zelf buiten. Ik sprak er mijn vriend niet over aan. (...) Hij begon zijn dagboeken als een meesterwerk te beschouwen en er in vraaggesprekken ferme taal over uit te slaan. Meningen die hij nooit had gekoesterd.

Het einde
Toen hij uiteindelijk iets wat mij dierbaar was extra nadrukkelijk en op een ongelukkig tijdstip vertrapte en goddomme ook nog eens een oude domineesvriend begon op te vrijen, besloot ik dat genoeg genoeg was.(...) Te lang had ik een vriendschap eenzijdig in stand gehouden. Ik publiceerde een artikel over mijn vriend waarin ik er dapper uitflapte wat ik van hem vond. (...) Ik voelde de dringende behoefte quitte te staan. Een dag later was mijn vriend dood. (...)

Demonen is verschenen bij de Bezige Bij en ligt deze week in de boekhandel.

1 oktober 2003

Nieuw gedicht van de maand

Het gedicht van de maand oktober is gekozen door Gina Rossing.

Jij bent een Hans Warren adept, kreeg ik laatst van een vriendin te horen. Heeft ze gelijk? Zeker wat Geheim Dagboek betreft. Van tijd tot tijd leef ik met die dagboeken: schaamteloos eerlijke notities, waarin je niets bespaard blijft. De dagboeken zie ik als een zoektocht naar zuiverheid en schoonheid. Een zoektocht die nog nooit eerder zo prachtig is beschreven in de Nederlandse literatuur.

Eindelijk heb ik dan maar besloten de hele serie aan te schaffen. Dat bleek niet eenvoudig. Hans Warrens werk is slecht vertegenwoordigd in boekhandels en antiquariaten. Mijn zoektocht leidde me van Groningen naar Amsterdam, via Hilversum naar Goes, van Goes naar België en nog steeds is mijn verzameling niet compleet. Vooral de latere delen, vanaf deel 8, zijn moeilijk te vinden.

Ik hoop dat Bert Bakker met een nieuwe druk komt van de tot nu toe verschenen delen. Maar waarschijnlijk kan ik hier voorlopig alleen maar van dromen.

Als gedicht van de maand koos Gina Natuurlijk, dat voor het eerst verscheen in Winter in Pompeï (1975). In de NCRV-documentaire Zolang het duurt een eeuwigheid gelukkig (Zie Nieuws 4 en 10 september jl.), vertelt Warren over dit gedicht:

Het is waar gebeurd. Het was een ontmoeting bij de Banjaard, dat is hier in de buurt van Veere. Ik was die dag daar met mijn gezin, dus het was helemaal onmogelijk om eventueel zelfs aan die opwelling gehoor te geven. Er waren wetten en praktische bezwaren in de weg om met Elsschot te spreken. (Stilte) En die komen dikwijls voor in het leven van een gehuwde homoseksueel, denk ik.

Nieuwsarchief