Welkom op de fanpage van
Jerry Bey
Home
Biografie
Discografie
DVD
Download
Songteksten
Schakende Jerry
Mary
Gedicht
Gouden Plaat
Golden award
De maker
Rustplaats
Gastenboek
Links
Fotoalbum
oprichting site 1-1-2004
Willem Bey
Gigantenteam (tip)
Levenslied
Lodewijk
Willy Derby
Zangeres zonder Naam
Smartlappenforum
Fonos
Smartlap, wat is dat?
Medianieuws Jerry
De smartlap gedefinieerd.
Weinig Nederlandstalige woorden zijn zo veelvuldig en tegelijkertijd zo verschillend gedefinieerd als het begrip "smartlap". Wat weten we er van? Het is een lied met een tragische lading. Dood, verbroken liefdes, mishandeling en alcoholmisbruik zijn zoal ingrediënten die een lied tot een ware smartlap maken. Liefst uitgevoerd in een driekwart maat: een walsje dus met bij voorkeur zo weinig mogelijk akkoorden. Het deuntje moet immers gemakkelijk op te pikken zijn en zo lang mogelijk blijven hangen. De toehoorder kan zo ongegeneerd en legitiem meedeinen op het ritme van het verdriet. Het liefst in de eigen taal, en dat kan: vrijwel elke cultuur kent zo zijn eigen smartlappen, dus het is geen exclusief Nederlands genre. En ook niet een verschijnsel van afgelopen decennia: het gaat eeuwen terug. Smartlappen zijn al honderden jaren oud en dateren waarschijnlijk al van de vroege middeleeuwen. Maar.... is dat eigenlijk wel zo? Verschillende hypotheses over het ontstaan van de smartlap doen de rondte, hieronder staan er twee beschreven:
Mogelijkheid 1.
De letterlijke betekenis van “smartlap” zou een doek
zijn, of een leren lap, waarop smart werd afgebeeld als een soort stripverhaal.
Sinds mensenheugenis trokken troubadours van woongemeenschap naar
woongemeenschap en hielden mensen zo op de hoogte van al wat elders speelde.
Eenmaal gearriveerd op het dorpsplein waar zich de nodige belangstellenden
hadden verzameld, werd de smartlap ontvouwd en de afbeeldingen daarop
versterkten hetgeen de volkszanger te vertellen of te zingen had. De al dan niet
succesvolle expansiedriften van de regent, de amoureuze escapades van de
koningin, liefdesleed in het volgende dorp, noem het maar.
Mogelijkheid 2.
Schmachtlappen. Volgens veel liefhebbers dateert het
woord 'smartlap' uit de Middeleeuwen. Het zou slaan op de beschilderde doeken
waarmee straatzangers de tekst van hun lied illustreren. Die lappen waren er,
maar het verhaal is niet waar: de doeken zijn afkomstig uit de periode na de
Middeleeuwen, en de term 'smartlap'is bedacht in de jaren zestig. Het was een
vertaling van het denigrerende Duitse Schmachtfetzen of Schmachtlappen, dat
'sentimenteel lied' betekent. Of smartlappen of levensliederen - verschil is er
eigenlijk niet - voorlopers in de Middeleeuwen hadden, is niet zeker. Wat het
volk voor de zestiende eeuw zong weten we niet. De oudst bekende Nederlandse
liederen zijn die van de abdes Hadewijch, die rond 1250 mystieke liederen
schreef over haar passie voor God. Maar Hadewijch was bepaald geen volks
type.
De tweede optie komt het dichtst bij de waarheid.
Natuurlijk waren er altijd al troubadours, maar de term 'smartlap' dateert uit
de 60'er jaren en de verwijzing naar 'de lap' is niets meer en minder dan een
zogenaamd broodje aap verhaal. Wel is het zo dat 19e eeuwse straatzangers
gebruik maakten van roldoeken: een stukje doek waarop het gezongen drama
aanschouwelijk werd gemaakt en kon worden uitgedeeld aan toehoorders. Een
gegeven dat door hedendaagse romantici dankbaar werd aangegrepen om de smartlap
een legitieme historische status te geven. En...laten we wel wezen: hoe oud zijn
de liedjes die wij als smartlappen bestempelen eigenlijk? Hooguit honderd jaar,
waarvan verreweg de meeste van heel recente datum.
Troubadours.
De troubadours en straatzangers van
weleer verloren hun functie toen de krant en later de radio, televisie en
digitale media hun intreden deden. Maar ze zijn blijven bestaan! In de vorm van
artiesten als Andre Hazes, Willie Alberti, Corrie Konings, de Zangeres zonder
Naam en Frans Bauer. Maar ook: Jack Poels, Boudewijn de Groot, Stef Bos en Huub
van der Lubbe, die eerder de intellectuele en eigentijdse kant van het
levenslied en de smartlap benaderen.
Op het SmartlappenForum komt dit
onderwerp regelmatig aan de orde.
Maar wat is dan het verschil tussen smartlappen en levensliederen? De smartlap is een kort verhaal met een kop en een staart dat slecht afloopt. Correct taalgebruik is hier niet aan de orde zolang het verhaal maar duidelijk is en er een herkenbaar rijm ritme op losgelaten is. De smartlap is een levenslied, maar het levenslied hoeft niet noodzakelijkerwijs een smartlap te zijn. Het kan ook een gevoel vertolken zonder een specifiek verhaaltje te vertellen. Eigenlijk is levenslied een wonderlijk woord. Het suggereert dat het over het leven gaat, maar in de praktijk belicht het slechts één aspect: de schaduwzijde.
Smartlappen beschrijven veelal doffe ellende: onomkeerbaar leed, de dood is onontkoombaar. Levensliedjes daarentegen gaan over het leven van alledag dat voor iedereen herkenbaar en hetzelfde is en iedereen zou kunnen overkomen: als een geliefde overlijdt is dat voor de bejaarde man van driehoog-achter net zo erg als voor de koningin die haar vader verliest. Oranjedrama's in smartlappenland? Nee, een smartlap over het koningshuis zal niet gauw gemaakt worden, simpelweg omdat het te ver weg van ons staat. Een smartlappendrama speelt zich bij voorkeur in de eigen omgeving af. Om de hoek, bij de buren, in de kroeg of in de relatiesfeer: zolang het maar optimaal herkenbaar is.
Koren op het smartlappenpad.
Eindelijk, het is zover: Nederlanders zijn collectief aan het zingen geslagen. Het taboe op de smartlap is nu definitief doorbroken en schaamteloos melden duizenden zangers en zangeressen zich bij een van de vele smartlappenkoren. Wekelijks ontstaan nieuwe koren die zich ook weer van elkaar onderscheiden door hun opzet, repertoire en uitstraling. En er is ruim voldoende materiaal voorhanden; van de traditionele smartlappen en de moderne liedjes tot aan omgebouwde popsongs. Elke gemeente en stad heeft intussen een of meerdere smartlappenkoren en de wachtlijsten zijn vaak lang, soms ook voor mannen (wat andersoortige koren met lede ogen moeten aanzien).
Zijn voor al die koren dan wel lokaties te vinden om op te treden?
Absoluut, daar zorgen ze zelf wel voor! Regionaal en landelijk ontstaan het hele
jaar door veel grote en kleine festivals, dan zijn er de kroegen en natuurlijk
zijn onze seniore medeburgers altijd een dankbaar publiek want juist ouderen
weten verdomd goed waar het over gaat als liedjes als de "Zuiderzee Ballade" en
"Mijn Wiegie was een Stijfselkissie" worden gezongen. Steeds vaker trekken
smartlappenfestivals volle zalen met een uiteenlopend publiek: van jong tot oud,
waarmee het stoffige en oubollige imago van de smartlap en het levenslied
voorgoed is afgeworpen. Al deze koren hebben één ding gemeen: een uitstekende
sfeer en gezelligheid. Het feit dat smartlappenkoren in het algemeen heel
toegankelijk zijn (je hoeft geen conservatoriumzanger te zijn om een smartlap te
kunnen zingen) betekent niet dat maar wat aangerommeld wordt. Integendeel. Als
geen ander zijn juist deze koren in staat om de liedjes inclusief oprechte
emoties als ware juweeltjes neer te zetten, niet zelden hun publiek met
kippenvel achterlatend.
Hier worden alle inns & outs mbt.
smartlappenkoren verder besproken. Steeds vaker zijn smartlappenkoren met hun
websites te vinden op de digitale snelweg.
Smartlappen en de media.
Nog nooit heeft de smartlap zoveel
aandacht gehad als de laatste jaren. "Sterren" worden op het scherm geboren en
sterven er. De invloed van radio & televisie is groot: door hen wordt immers
bepaald wat goed genoeg is voor het volk en als volkszanger Hazes overlijdt
dringen de media de kijkers en de luisteraars een collectieve rouwperiode op: de
impact is totaal. Het blijft een drie-eenheid die onlosmakelijk met elkaar
verbonden is: de artiest, de media en het publiek. Maar uiteindelijk is het toch
het geweten en de goede smaak van de consument die bepalen hoe levensvatbaar een
artiest is.
Smartlappen
je gruwelt ervan of je houdt ervan en
omarmt ze. Niet voor niets springen smartlappenkoren op dit moment als
paddestoelen uit de grond, kunnen dirigenten nauwelijks worden aangesleept en
worden televisiesoaps overbodig! Want, de koren zijn vaak laagdrempelig qua
niveau (stemaudities zijn meestal niet aan de orde) en de content is bekend.
Kortom, met minimale inzet ben je muzikant voor je het weet en zing je heerlijke
liedjes in de eigen taal die alle denkbare emoties oproepen waar je je
(twee)wekelijks aan te buiten mag gaan.
Misschien is juist dat het
succesvolle geheim van de smartlap van tegenwoordig: in onze jachtige wereld het
échte gevoel af en toe nog even bij je binnenlaten en kunnen beleven.
bron: smartlapperforum