Posttraumatische
stress-stoornis
Inleiding
Eén blik in de kranten is voldoende om een indruk
te krijgen van de narigheid die een mens zoal kan overkomen. Seksueel misbruik
is een van deze problemen, maar alle problemen die een posttraumatische
stress-stoornis tot gevolg kunnen hebben, hebben gemeen dat ze de normale
menselijke ervaringen ver te boven gaan en dat iemands gevoel van basis-veiligheid er ernstig door kan worden aangetast,
eenmalig ofwel langdurig.
Het letsel dan zo'n gebeurtenis bij een mens aanricht
wordt trauma genoemd. Trauma betekent letterlijk ernstig letsel, verwonding.
Het is soms verbazingwekkend hoeveel narigheid mensen kunnen doorstaan en dit
op eigen kracht zodanig kunnen verwerken, dat er geen blijvende schade
ontstaat. Verwerken betekent dat men het een plaats kan geven in zijn leven of
er een betekenis aan kan geven, waarmee men verder kan.
Soms lukt het verwerken niet of niet goed. Dan spreken we van een
posttraumatische stress-stoornis (PTSS). Dat wil zeggen een stoornis die
ontstaat na het oplopen van lichamelijk en/of geestelijk letsel. Deze stoornis
gaat gepaard met forse stress verschijnselen, die zowel van lichamelijke als
psychische aard kunnen zijn. Het geestelijk letsel
wordt ook een psychotrauma genoemd.
Oorzaak
Hoewel de oorzaak van de posttraumatische
stress-stoornis duidelijk is, namelijk de traumatische ervaring, is het
moeilijk te zeggen waarom sommige mensen wel en andere niet aan PTSS gaan
lijden. Niet alleen de aard, ernst en duur van het
trauma spelen hierbij een rol. Van groot belang voor het ontstaan van PTSS zijn
ook:
- De betekenis van het trauma voor het individu op dat
moment in diens leven
- De al of niet ervaren opvang, steun en erkenning door de omgeving
- De wijze waarop iemand geleerd heeft zich te weer te stellen of opgewassen is
tegen problemen
Verschijnselen
Verschijnselen van PTSS ontstaan per definitie na de
traumatische gebeurtenis. Ze kunnen direct na het
trauma ontstaan, maar ook pas maanden of zelfs jaren later tot uiting komen.
We spreken van PTSS als de verschijnselen niet overgaan na beëindiging van het trauma of als ze, veel later, alsnog beginnen. De
symptomen kunnen dan beginnen (of verergeren) als iemand situaties meemaakt die
lijken op de oorspronkelijke gebeurtenis: bijvoorbeeld ruw benaderd worden voor
iemand die seksueel misbruikt is.
Er zijn drie groepen van verschijnselen die typisch zijn voor
PTSS:
* Toegenomen gevoelens van spanning of opwinding die voor de traumatische
gebeurtenis niet aanwezig waren met:
-prikkelbaarheid of
woede-uitbarstingen
-slecht slapen
-concentratieproblemen
-overmatige waakzaamheid
-heftige schrikreacties
-psychische en lichamelijke
reacties bij gebeurtenissen die lijken op de traumatische gebeurtenis.
*Herbelevingen van de
gebeurtenis(sen):
-details van de gebeurtenis
niet uit het hoofd kunnen zetten,
als het ware opnieuw beleven, soms als in een film (flashbacks)
-nachtmerries
-plotseling handelen alsnog men
nog midden in de gebeurtenis zit waarbij de werkelijkheid,
het hier en nu, min of meer wegvalt (dissociëren)
* Vermijden van
prikkels die in verband gebracht kunnen worden met de gebeurtenis:
- vermijden van situaties of activiteiten die
met het trauma verband houden of eraan doen denken
- niet
durven stilstaan bij het trauma vanwege de mogelijke
emoties
-
geheugenverlies voor het trauma of delen ervan,
-terwijl het geheugen verder
normaal functioneert (psychogene amnesie)
* Overige klachten:
-
verminderde belangstelling voor gebruikelijke activiteiten
-
minder goed gevoelens kunnen uiten
- een
gevoel van vervreemding, er niet bijhoren
- geen
belangstelling voor de toekomst meer hebben
PTSS kan, om uiteenlopende redenen, gepaard gaan met ernstige
schuldgevoelens.
Verloop van PTSS
Sommige mensen zijn is staan lichtere vormen van
acuut trauma goed te verwerken door erover te praten met familie of vrienden.
De ernst of de aard van het trauma kan het echter
onmogelijk maken over de ernstige gebeurtenissen te spreken. Om te overleven
moet de narigheid diep weggestopt worden.
Bij kindermishandeling en incest wordt het erover praten met de omgeving
verhinderd door het taboe dat erop rust. Soms zijn de gebeurtenissen zo
ondragelijk dat men zich beschermt door ze niet tot het bewustzijn en/of
geheugen te laten doordringen. Zo kan bijvoorbeeld iemand die is verkracht wel
exact vertellen hoe de verkrachting begon en eindigde, maar zich van het moment
van de feitelijke verkrachting niets meer herinneren. Het is een natuurlijk beschermings-mechanisme van de mens dat verdringing wordt
genoemd.
Behandeling
Behandeling kan een positief resultaat geven, maar
het resultaat en de duur van de behandeling zijn afhankelijk van de ernst van
de problematiek. De behandeling is meestal pijnlijk en moeizaam. Jeugdtrauma's
zullen een langdurende behandeling vragen. Een persoonlijkheidsverandering
bemoeilijkt de behandeling.
De kern van de behandeling is dat de traumatische gebeurtenis onder ogen wordt
gezien. Als de herinneringen boven komen geeft dat
veel pijn en verdriet. Toch zijn de resultaten vaak de moeite waard.
Afhankelijk van de ernst van de stoornis zijn er een aantal wegen te
behandelen.
Rust: Indien de symptomen van herbeleving ernstig
zijn, moet er eerst rust komen; men moet leren de controle over zichzelf terug
te krijgen. Daarvoor is vooral veel steun nodig.
Medicijnen: Bijkomende problemen als depressie of angstklachten zijn
soms zo ernstig dat psychotherapeutische behandeling (nog) niet mogelijk is.
Medicijnen kunnen dan nodig zijn. Voorzichtigheid met medicijnen is echter
belangrijk, omdat de bijwerkingen van de medicijnen soms ongewenste gevoelens
of herbeleving teweeg kunnen brengen.
Psychotherapie: Als de situatie van de patiënt het toelaat, kan worden
begonnen met verwerken van de traumatische ervaring(en) in de vorm van
psychotherapie. Dat wil zeggen op een systematische wijze erover spreken met
een behandelaar. Het doel van psychotherapie is traumatische gebeurtenis(sen) bespreekbaar maken. Niet als koele feiten, maar met de
bijbehorende emotionele en lichamelijke reacties, zoals angst, pijn en
verdriet. Voelen van deze tot dan toe diep weggestopte emoties is nodig om de
problematiek te kunnen verwerken. Pas dan kunnen de gebeurtenissen een plaats
in iemands leven krijgen.
Uit de folder:
Posttraumatische stress-stoornis - Als verwerking niet lukt van de Nederlandse
Vereniging voor Psychiatrie.
©
Hulppagina Seksueel Geweld - 1999-2003
