James Rein Gerritsen

James
Rein Gerritsen

'Op een technische manier over filosofie schrijven zou beschouwd moeten worden als een misdaad jegens de mensheid, want de wijsbegeerte gaat ons allen aan en niet slechts een handjevol uitverkorenen.'
Deze uitspraak is van William James (1842 - 1910), de grondlegger van de psychologie en het pragmatisme. Pragmatisme is een methode om vastgeroeste wijsgerige begrippen als 'waarheid' en 'bewustzijn' los te weken. De lijfspreuk van James: Damn the absolute.

RECENSIE VAN: Charles Taylor, Wat betekent religie vandaag?, Pelckmans / Klement, 2003

Sinds enkele jaren richt de Canadese emeritus-filosoof Charles Taylor zich uitdrukkelijk op vragen in verband met de verschuivingen in het religieuze veld. In 1999 werd hij uitgenodigd de befaamde Gifford Lectures aan de universiteit van Edinburgh te houden rond de betekenis van secularisatie. Hij maakte er grotendeels een commentaar van op het boek van William James Varieties of Religious Experiences uit 1902. James was sterk methodistisch en legde daarom de nadruk op het strikt persoonlijke karakter van de oorspronkelijke religieuze ervaring. Doctrines en dogma’s, liturgie en ritueel zijn voor hem slechts secundaire verschijnselen die ernaar tenderen de oorspronkelijke dynamiek van de religieuze ervaring te verstarren. Het gevoel en de het verlangen zijn voor de echte religie meer cruciaal dan kennis en verwoording. Taylor confronteert deze messianistische tendensen van James met de uitgangspunten van de befaamde godsdienstsocioloog Durkheim voor wie de werkelijkheid allereerst een geheel van maatschappelijke instituties is dat de individuen overstijgt. In zulke opvatting krijgen leerstellingen, instituties en rituelen uiteraard een centrale betekenis omdat zij de noodzakelijke uiting zijn van de veralgemening en de tradities in het religieuze leven. In het begin van de twintigste eeuw was deze visie van Durkheim grotendeels gemeengoed geworden in de kerkelijke kringen, zodat de stellingen van James eerder uitzonderlijk waren en hier en daar zelfs als ‘ketters’ werden geïnterpreteerd. De pointe van Taylors boek is dat het werk van James sterk profetisch en zeer actueel is omdat sindsdien James de westerse cultuur onmiskenbaar is opgeschoven van een durkheimiaanse opvatting van religie naar een postdurkheimiaanse opvatting waarin de beleving van religie steeds meer wordt geprivatiseerd. Daarom is ook het hoofdstuk over Religie vandaag uitermate interessant. De secularisering van de publieke sfeer en het nieuwe individualisme vormen de basis voor een nieuw verstaan van religie. De jaren zestig van de vorige eeuw vormen volgens Taylor daarin een keerpunt. Zelfexpressie en authenticiteit bepalen sindsdien meer dan ooit de standpunten van de individuen. Bovendien scheppen de nieuwe media (tv, gsm, internet) een opwindende metaruimte van een verstedelijkte cultuur, een soort raster waarin de ‘menigte van eenzamen’ een bepaalde verbondenheid, soms zelfs een collectieve versmelting voelen. Taylor ziet dit als een nieuwe invulling van het gemeenschapsleven die overal stelselmatig blijkt te groeien. In deze gefragmenteerde consumptiecultuur zal de religie zich in talloze persoonlijke variëteiten opsplitsen en een groot scala van religieuze vormen en gemeenschappen tot stand brengen. Taylor heeft met dit boek een nieuw maar scherp licht geworpen op de huidige verschuivingen binnen het religieuze veld. [...]

Vormen van religieuze ervaring

Een onderzoek naar het wezen van de mens

De Amerikaan William James (1842-1910 ), arts, psycholoog en filosoof, publiceerde verschillende werken, maar geen ervan bracht hem zo langdurige faam als THE VARIETIES OF RELIGIOUS EXPERIENCE. Deze bundeling van een serie gastcolleges in Engeland - Gifford Lectures - zou een monument blijven van wat toen de godsdienstpsychologie ging heten.

Volgens James, in de typisch pragmatische, Amerikaanse traditie, moest men godsdienst niet op zijn theoretische bedoelingen en uitgangspunten beoordelen maar op de vruchten. In één zin: Not the roots but the fruits.

In zijn Vormen van religieuze ervaring beschrijft James religieuze verschijnselen als bekering, heiligheid, mystiek, gebed maar ook de rol van godsdienst op het gelukkig en ongelukkig zijn van de mens.

Vijfde herziene druk

€ 27,50

400 pagina's - genaaid gebrocheerd
met register

Fenomenologische klassieken deel 3

‘Abraxas is een zich «fenomenologisch» noemende uitgeverij, die zich ook met aandacht voor andere klassieken verdienstelijk maakt. –

Zowel Het heilige van Rudolf Otto als de Varieties van William James zijn zo schitterend geschreven en hebben zo’n impact gehad op het denken over religie, dat zij in dit verband in de meest eigenlijke betekenis van het woord klassiek geacht mogen worden.’
Dr. J. A. van Belzen
(Hoogleraar godsdienstpsychologie UVA)

Uitgeverij Abraxas
godsdienstwetenschappelijke publicaties

De Amerikaanse filosoof en psycholoog William James was een van de invloedrijkste Amerikaanse denkers van de twintigste eeuw. Hij stond aan de basis van het pragmatisme, met vertegenwoordigers als Hilary Putnam en Richard Rorty de meest spraakmakende filosofische stroming van het moment.

William James' Pragmatism is, sinds het in 1907 verscheen, in 72 talen vertaald.

William James presenteerde Pragmatism als een reeks lezingen voor een gehoor dat voornamelijk uit arbeiders bestond. Het boek is dan ook toegankelijk geschreven en bevat de kern van lames' pragmatische waarheidstheorie. James wil stoppen met debatten waarvan de uitkomst er niet toe doet. Veel slepende controversen uit de filosofie zet James daarom bij het grof vuil. James biedt een praktisch alternatief. Hij werkt dit uit in essays over onder meer psychologie, humanisme en godsdienstfilosofie.